2.безас.узнач.вык. Пра адчуванне нязручнасці, невыгоды, выкліканых чым‑н. [Сімону] было няёмка сядзець на крэсле, ножкі якога груз ні ў зямлю.Самуйлёнак.
3.безас.узнач.вык., каму. Пра пачуццё ніякаватасці, збянтэжанасці, сораму, якое перажывае хто‑н. Хлопцы моўчкі ішлі следам за дырэктарам. Ім было няёмка перад Мікалаем Пятровічам за Апанаса, за тое, што ён уцёк.Нядзведскі.Люба не прывыкла саромецца сваёй адзежы, а цяпер ёй стала няёмка.Чорны.//зінф. Аб усведамленні няёмкасці зрабіць што‑н. — Я не пайшла да дырэктара, бо менш ведаю яго!.. — успыхнула Дзіміна. — Пятру таксама няёмка ўмешвацца.Карпаў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
паязджа́нін, ‑а, м.
Уст.Абл. Той, хто знаходзіцца ў дарозе, едзе куды‑н.; падарожнік. Гэтыя дзве машыны пайшлі следам за трыма грузавікамі з салдатамі, а за імі пайшлі яшчэ тры грузавікі з салдатамі. Так усе гэтыя паязджане выехалі з Баранавіч на Сіняўку і далей проста імчаліся па Маскоўска-Варшаўскай шашы, на ўсход.Чорны.Ціхамір глянуў на гадзіннік — была ўжо шостая гадзіна, але ў вакзале яшчэ было цемнавата. — Ды праз гадзіну [буфет] адчыняць, — сказаў Ціхамір тонам бывалага паязджаніна.Чыгрынаў.// Удзельнік вясельнага поезда. Як у моры ў белым снегу Без днявання, без начлегу, Ў бездарожжа, ў беспрыстанне Едуць, едуць паязджане.Купала.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Сты́гнуць ‘стыць’ (Гарэц., Нар. Гом.), сты́гці ‘стынуць; зябнуць’ (Нас.), ‘астываць’ (шальч., паст., Сл. ПЗБ). Параўн. укр.сти́гнути ‘халадзець, зацвердзяваць, згушчацца’, рус.сты́гнуть, дыял.пск.сту́гнуть ‘тс’, польск.stygnąc ‘тс’ (з XVIII ст., гл. Борысь, 585). Паводле Бязлая (3, 338), ад таго ж і.-е. кораня, што і ў *stydnǫti (гл. стынуць), але з іншым дэтэрмінатывам: *(s)teu‑g‑, *(s)teu‑d‑. Да *stydnǫti, параўн. польск.stydnąć ‘тс’ (XVI ст., Брукнер, 523), узводзяць Міклашыч (327), Сабалеўскі (РФВ, 62, 234). Сумненні ў Фасмера (3, 789), які следам за іншымі аўтарамі набліжае слова да літ.stū́gti ‘тырчаць, рабіцца жорсткім’, грэч.στυγέω ‘ненавіджу, пагарджаю, баюся’, ст.-грэч.στύγε мн. л. ‘ледзяны холад’. Гл. таксама Коген, УЗ БГУ, 1, 190–194; Цвяткоў, Запіскі, 2, 1, 81–82 (гутарка ідзе пра пазнейшую інавацыю).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
náchkommen*vi(s)
1) прыхо́дзіць пазне́й
2) (D) ісці́сле́дам (за кім-н.), паспява́ць (за кім-н.);
er kommt beim Schréiben nicht nach ён не паспява́е запі́сваць
3) (D) выко́нваць (загад, свой абавязак)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
следI (род. сле́ду) м., в разн. знач. след;
за́ячы с. — за́ячий след;
сляды́ слёз — следы́ слёз;
сляды́ злачы́нства — следы́ преступле́ния;
◊ наве́сці на с. — навести́ на след;
напа́сці на с. — напа́сть на след;
(і) с. прасты́ў (прапа́ў) — (и) след просты́л (пропа́л);
ісці́ па сляда́х — (чыіх) идти́ по следа́м (чьим);
і сле́ду не застало́ся (няма́) — и следа́ не оста́лось (нет);
па гара́чых (све́жых) сляда́х — по горя́чим (све́жим) следа́м;
узя́ць с. — взять след;
с. у с. — след в след;
лаві́ць бягу́чага во́ўка с. — иска́ть ве́тра в по́ле
следII: а) як с. как след, как сле́дует; б) не с. не след, не сле́дует, не до́лжно
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гна́цца, ганюся, гонішся, гоніцца; пр. гнаўся, ‑лася; незак.
1. Бегчы, імчацца за кім‑, чым‑н. следам, каб дагнаць або злавіць. Сабака гнаўся за зайцам. □ — Дзяржы, дзяржы яго! Каравул! — крычалі.. [Вірка і Бруй] і гналіся за Саўкам.Колас./ Пра з’явы прыроды, гукі і пад. І прайшла паўз мяне сінявокая, А за крокамі гналася рэха.Глебка.//перан. Спрабаваць зраўняцца з кім‑н. у якой‑н. справе. Гнацца за перадавікамі вытворчасці.
2.зачым. Спакушацца чым‑н., дамагацца чаго‑н. Не імкнуўся я ніколі За багаццем хіжа гнацца. Усяго ў мяне даволі — Цэлы свет — маё багацце.Панчанка.
3.Зал.да гнаць (у 1–6 знач.).
•••
Гнацца за доўгім рублём — шукаць лёгкага вялікага заработку.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
прыпа́р, ‑у, м.
1. Душная гарачыня, спякота ў паветры ад сонца. Іскрыцца сонейка. Прыпар.Бялевіч.То ў бубны дахаў снежны вецер біў, То навальніца у прыпар грымела, Трубач над зыркім вогнішчам трубіў — І ўсё было да болю зразумела.Грахоўскі.
2. Напружаная летняя праца ў полі (у час касьбы, жніва). Следам за сенакосам падыходзіў жніўны прыпар.Асіпенка.У самы прыпар прыехала на хутар бабка Югася, каб паглядзець дзяцей, пакуль маці і бацька будуць ўпраўляцца з касьбою і жнівом.С. Александровіч.//перан. Найбольш напружаная праца, якая наступае час ад часу, а таксама перыяд такой працы. Кафедры правяралі выкананне вучэбных планаў і паспешліва рыхтаваліся да чарговага інстытуцкага прыпару.Карпаў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
tread2[tred]v.(trod, troddenortrod)
1. ступа́ць, кро́чыць, ісці́;
tread a dangerous path ісці́ небяспе́чным шля́хам
2. тапта́ць; душы́ць; наступа́ць (нагой)
♦
tread on air ≅ не чуць пад сабо́й ног;
tread on smb.’s toesinfml наступі́ць на (любі́мы) мазо́ль, угняві́ць каго́-н.;
tread on smb.’s heels ісці́сле́дам, ісці́ па пята́х
tread down[ˌtredˈdaʊn]phr. v. утрамбо́ўваць
tread out[ˌtredˈaʊt]phr. v.
1. душы́ць, выду́шваць
2. зато́птваць;
They trod out the fire. Яны патушылі агонь нагамі.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
дзедIм.
1. (старый человек) стари́к, дед, де́душка;
2. (отец матери или отца) дед, де́душка;
3.разг. (обращение к старику) дед, де́душка;
◊ Дзед Маро́з — Дед Моро́з;
сле́дам за дзе́дам — сле́дом за де́дом; по приме́ру ста́рших;
дзяды́ і пра́дзеды — деды́ и пра́деды
дзедIIм., уст. (подставка для горящей лучины) свете́ц, свети́льник, поставе́ц
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
náchziehen*
1.vt
1) цягну́ць за сабо́й, валачы́ць
2) выкліка́ць
3) тэх. падкру́чваць
4) перан., разм. падагрэ́ць, падахво́ціць
2.vi(s) (D)
1) пайсці́сле́дам (за кім-н.)
2) перасяля́цца (за кім-н. у другое месца)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)