ЖЫ́ТНЯЯ БА́БА,
у бел. нар. дэманалогіі маці жыта; жаночая паралель «гаспадара» поля — жыценя. Яе ўяўлялі ў выглядзе фантаст. жанчыны з каласамі на галаве і зоркамі па баках. У некаторых мясцінах «бабаю» называлі апошні сноп зжатага жыта, які апраналі ў жаночую кашулю, завязвалі на ім хустку, урачыста неслі ў хату і спявалі «спарышовыя» песні з пажаданнем добрага ўраджаю ў наступным годзе.
т. 6, с. 474
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ЖЫ́ЦЕНЬ,
у бел. нар. дэманалогіі «гаспадар» поля (яго жаночая паралель — жытняя баба). Ж. ўяўлялі ў выглядзе маленькага дзядка («жытні дзед») з доўгай барадой. Лічылася, што ён забяспечваў ураджай жыта («даваў жыта»), збіраў каласы на жытняй ніве нядбайнай гаспадыні і пераносіў іх на поле руплівай жняі. Яго шанавалі таксама як духа багацця і дабрабыту. З вобразам Ж. звязаны земляробчы абрад «завіванне барады».
т. 6, с. 475
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
га́рнец, га́рца, мн. га́рцы, га́рцаў, м.
Старая мера сыпкіх рэчываў, роўная 3,28 літра, а таксама пасудзіна такой ёмістасці.
Г. жыта.
|| памянш. га́рчык, -а, мн. -і, -аў, м.
|| прым. га́рцавы, -ая, -ае.
Г. збор.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
акры́ць, -ы́ю, -ы́еш, -ы́е; -ы́ты; зак., каго-што.
1. Накрыць, ахінуць.
А. плечы цёплай коўдрай.
2. перан. Пакрыць, агарнуць.
Жыта маладое поле ўсё акрыла.
Шэры туман акрыў лугавіну.
|| незак. акрыва́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
дакрасава́ць, ‑суе; зак.
Скончыць красаваць; адкрасаваць. Дакрасавала жыта.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
забурэ́ць сов. (выделиться своим бурым цветом) забуре́ть;
жы́та ~рэ́ла — рожь забуре́ла
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
жаць, жну, жнеш, жне; жнём, жняце́, жнуць; жні; жа́ты; незак., што.
Зразаць пад корань хлебныя злакі сярпамі ці пры дапамозе спецыяльных машын.
Ж. жыта.
|| зак. зжаць, сажну́, сажне́ш, сажне́; сажнём, сажняце́, сажну́ць; сажні́; зжа́ты.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
падажына́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; зак.
1. што. Дажаць што-н. у многіх месцах.
П. жыта на ўсіх палетках.
2. (1 і 2 ас. не ўжыв.), што і без дап. Завяршыць жніво — пра ўсіх, многіх.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
расцерушы́ць, -церушу́, -цяру́шыш, -цяру́шыць; -цяру́шаны; зак., што.
1. Рассыпаць роўным рыхлым пластом.
Р. сена тонкім слоем.
2. Рассыпаць, разгубіць, перавозячы, пераносячы.
Р. жыта па дарозе.
|| незак. расцяру́шваць, -аю, -аеш, -ае.
|| наз. расцяру́шванне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Трыціка́ле ‘збожжавая культура — гібрыд пшаніцы і жыта’ (ТСБМ). Штучнае ўтварэнне з лац. triti(cum) ‘пшаніца’ + (se)cale ‘жыта’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)