ваўкарэ́з, ‑а, м.
1. Тое, што і ваўкадаў.
2. Разм. Ужываецца як лаянкавае слова ў дачыненні да сабакі, каня.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
дон, нескл., м.
Слова, якое далучаецца да мужчынскіх імён іспанскіх дваран і знаці. Дон Жуан. Дон Кіхот. Дон Педра.
[Ісп. don.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
адзі́на 1,
Прысл. да адзіны (у значэнні ўзмацняльна-абмежавальнага слова: «толькі», «адно», «выключна»). Адзіна магчымы спосаб. Адзіна правільны шлях.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
бажы́цца, бажуся, божышся, божыцца; незак.
Даваць клятву, ужываючы слова «далібог». А Крамнік божыцца, клянецца: — Няхай язык адсохне, — прысягае. Крапіва.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ана́фема, ‑ы, ж.
1. Адлучэнне ад царквы, пракляцце. Абвяшчаць анафему.
2. Разм. Ужываецца як лаянкавае слова. Прэч адсюль, анафема!
[Грэч. anathēma — пракляцце.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
лексе́ма, ‑ы, ж.
Слова як самастойная сэнсавая адзінка, якая разглядаецца ў мовазнаўства ва ўсёй сукупнасці сваіх форм і значэнняў.
[Ад грэч. lexis — слова, выраз.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
намінаты́ўны, ‑ая, ‑ае.
У граматыцы — які служыць для называння, абазначэння (прадметаў, з’яў, якасцей, дзеянняў). Намінатыўная функцыя слова. Намінатыўны сказ.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
зака́яцца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; зак.
Даць сабе слова, абяцанне не рабіць чаго‑н. у далейшым; зарачыся. Закаяцца піць гарэлку.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сема́нтыка, ‑і, ДМ ‑тыцы, ж.
1. Сэнсавае значэнне (слова, моўнага звароту, граматычнай формы).
2. Тое, што і семасіялогія.
[Ад грэч. sēmantikós — які абазначае, знак.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
МАКСІ́М ГРЭК (сапр. Трыволіс Міхаіл; каля 1470, г. Арта, Грэцыя — 12.12.1555),
пісьменнік-публіцыст, перакладчык, багаслоў. Адукацыю атрымаў у Фларэнцыі. Пастрыгся ў манахі і жыў на Афоне, адкуль у 1516 па запрашэнні вял. кн. Васіля III прыбыў у Маскву для выпраўлення і перакладу грэч. кніг. За збліжэнне з царк. апазіцыяй асуджаны на саборах 1525 і 1531, у 1525—51 вязень манастырскіх турмаў. Яго літ. спадчына — «словы», публіцыстычныя артыкулы, пропаведзі, філас. і багаслоўскія разважанні, пераклады. Яны вызначаюцца вобразным выкладаннем і эмацыянальнасцю стылю, іх мова кніжная, са складанымі сінтакс. зваротамі. Выступаў супраць хцівасці, бязлітаснасці і багацця царк. феадалаў («Аповесць страшная і варта памяці і пра дасканалае манаскае пражыванне», «Слова, якое падрабязней выкладае, з жалем, беспарадкі і бясчынствы цароў і ўлад апошняга жыція», «Размова розуму з душою», «Слова пра пакаянне» і інш.). Аўтар прац па фанетыцы («Пра грэчаскія галосныя і зычныя, пра склады, пра надрадковыя знакі грэчаскія і славянскія»), прасодыі («Аб прасодыі»), граматыцы. Яго праца «Тлумачэнні імёнам па алфавіце» — гал. крыніца для больш позніх рус. азбукоўнікаў. Творы М.Г. былі шырока вядомы на Беларусі. «Канон малебен...» уваходзіў у кнігу Фікарыя «Вертаград душэўны» (Вільня, 1620). «Слова на лацінаў» і «Пахвальнае слова да святых апосталаў Пятра і Паўла» выдадзены ў Магілёве (1625). Кананізаваны Рус. праваслаўнай царквою (1988).
Літ.:
Иванов А.И. Литературное наследие Максима Грека. Л., 1969;
Громов М.Н. Максим Грек. М., 1983;
Александропулос М. Сцены из жизни Максима Грека: Пер. с греч. М., 1983.
Г.У.Грушавы.
т. 9, с. 544
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)