ЛАЖЭ́ЧНІКАЎ (Іван Іванавіч) (25.9.1792, г. Каломна Маскоўскай вобл. — 8.7.1869),
рускі пісьменнік. Удзельнік Айч. вайны 1812 і замежных паходаў рус. арміі 1813—15. У 1820—37 (з перапынкамі) дырэктар навуч. устаноў Пензенскай, Казанскай, Цвярской губ. З 1843 віцэ-губернатар у Цверы, у 1853—54 — у Віцебску. У 1856—58 цэнзар у Пецярбургу. З 1858 у Маскве. Друкаваўся з 1807. Адзін з пачынальнікаў рус. гіст. рамана («Апошні Навік», ч. 1—4, 1831—33; рамантызаваная версія першых перамог Расіі ў Паўн. вайне 1700—21). Лепшы гіст. раман — «Ледзяны дом» (1835), у якім праўдзіва ўзнавіў эпоху царавання Ганны Іванаўны і «біронаўшчыны». Суровы каларыт часоў стварэння цэнтралізаванай Маскоўскай дзяржавы ў 15 ст. апісаў у рамане «Басурман» (1838). Пісаў вершаваныя трагедыі («Апрычнік», нап. 1842, забаронена цэнзурай, выд. 1859; паводле яе аднайм. опера П.Чайкоўскага), вадэвілі. Аўтар раманаў «Вядзьмар на Сухаравай вежы» (1840, незавершаны), «Няшмат гадоў таму» (ч. 1—4, 1862), «Унучка панцырнага баярына» (1868; напісаны па матэрыялах, сабраных ім у Віцебску, дзе з кансерватыўных пазіцый паказана паўстанне 1863—64), мемуарнай аповесці «Беленькія, чорненькія і шэранькія» (1856), нарысаў-успамінаў пра А.Пушкіна, В.Бялінскага, вайну 1812. У «Паходных запісках рускага афіцэра» (1820) акрамя сваіх ваен. уражанняў змясціў запісы пра бел. гарады. Эпісталярная спадчына часоў службы ў Віцебску адлюстроўвае спачувальнае стаўленне аўтара да бел. сялян.
Тв.:
Собр. соч. Т. 1—6. Можайск, 1994.
Літ.:
Петров С.М. Русский исторический роман XIX в. 2 изд. М., 1984. С. 95—142;
Воробьева Т. Лажечников в Витебске // Неман. 1970. № 9;
Симанович Д. Сквозь даль времен. Мн., 1984.
Л.В.Календа.
т. 9, с. 97
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
прала́зіць I несов.
1. пролеза́ть; (проходить сквозь толпу — ещё) пробира́ться, проти́скиваться, прота́лкиваться;
2. (сквозь что-л.) проходи́ть; (о нитке и т.п. — ещё) продева́ться;
3. перен., разг., неодобр. пролеза́ть, пробира́ться
прала́зіць II сов. (провести нек-рое время в лазании) прола́зить, прола́зать;
уве́сь дзень ~зіў па гара́х — весь день прола́зил (прола́зал) по гора́м
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прарасці́ сов.
1. (дать росток) прорасти́;
намо́чаны гаро́х ~ро́с — намо́ченный горо́х проро́с;
бу́льба ~сла́ — карто́шка проросла́;
2. (сквозь что-л.) прорасти́, проби́ться;
трава́ ~сла праз ку́чу каме́ння — трава́ проросла́ сквозь ку́чу ка́мня;
3. (нек-рое время) порасти́; простоя́ть;
гэ́та дрэ́ва ~сце́ яшчэ́ гадо́ў два́ццаць — э́то де́рево простои́т ещё лет два́дцать
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прасве́чваць несов.
1. (пропускать свет через что-л.) просве́чивать; см. прасвяці́ць 1;
2. просве́чивать, просве́чиваться;
праз кусты́ ~вала со́нца — сквозь кусты́ просве́чивало (просве́чивалось) со́лнце
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
праціска́цца несов.
1. прода́вливаться;
2. (сквозь что-л. тесное, узкое) проти́скиваться;
1, 2 см. праці́снуцца;
3. страд. прода́вливаться, прожима́ться, промина́ться; проти́скиваться; прота́лкиваться; см. праціска́ць
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
проре́заться сов.
1. в разн. знач. прарэ́зацца, мног. папрараза́цца, папрарэ́звацца;
зу́бы проре́зались зу́бы прарэ́заліся (папрараза́ліся);
морщи́ны проре́зались маршчы́ны прарэ́заліся;
2. (пробиться, проникнуть, пройти сквозь что-л.) разг. прабі́цца;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Emergit verum, licet exstant schismata rerum
Праўда наверх выходзіць, нішто ёй не можа зашкодзіць.
Правда наверх выходит, ничто ей не может помешать.
бел. Праўда, як аліва, выйдзе наверх. Праўды не скрыеш.
рус. Правота -что лихота: всегда наружу выходит. Правда в огне не горит и в воде не тонет. Правда, как масло: везде наверх всплывает. Правду со дна моря выносит. Правда тяжелее золота, а на воде всплывает. Правда своё возьмёт. Правда двенадцать цепей рвёт. Не в силе сила, а в правде. Правды не переспоришь/не переможешь.
фр. La vérité’ comme l’huile s’élève au-dessus de tout (Правда, как масло: всплывает над всем).
англ. Truth filters through stone (Правда просачивается сквозь камень).
нем. Wahrheit will an den Tag (Правда лезет наружу).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
пракі́дваць несов.
1. (отбрасывая в сторону; расчищать) прочища́ть; см. пракі́даць 2;
2. (сквозь что-л.) пробра́сывать, проки́дывать;
3. в др. знач. пробра́сывать;
2, 3 см. пракі́нуць
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пралі́ць сов.
1. (сквозь что-л.) проли́ть;
2. (слёзы) проли́ть, изли́ть;
◊ п. слязу́ — проли́ть слезу́;
п. святло́ — (на што) проли́ть свет (на что);
п. кроў — проли́ть кровь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прони́зывать несов.
1. (продевать сквозь что) прані́зваць, пралы́гваць, праця́гваць;
2. (пробивать насквозь) прабіва́ць, прайма́ць, прако́лваць, праціна́ць;
3. перен. (проникать внутрь кого-, чего-л.) прайма́ць, прані́зваць; см. прониза́ть 1, 3, 4;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)