Verbum

РЭ́ПЛЯ,

вёска ў Ваўкавыскім р-не Гродзенскай вобл., каля аўтадарогі Масты—Вял. Бераставіца. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 40 км на ПнЗ ад г. Ваўкавыск, 85 км ад Гродна, 15 км ад чыг. ст. Рось. 529 ж., 184 двары (2001). Сярэдняя і муз. школы, Дом культуры, б-ка, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. Помнік архітэктуры — касцёл найсвяцейшай Дзевы Марыі (пач. 20 ст.).

т. 14, с. 20

РЭ́ЧЫЦА,

вёска ў Камянецкім р-не Брэсцкай вобл. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 12 км на У ад г. Камянец, 51 км ад Брэста, 16 км ад чыг. ст. Тэўлі. 271 ж., 93 двары (2001). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, камбінат быт. абслугоўвання, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў, помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. Помнік архітэктуры — Свята-Успенская царква (1873).

т. 14, с. 38

РЭ́ЧЫЦА,

вёска ў Чэрыкаўскім р-не Магілёўскай вобл., каля р. Волчас, на аўтадарозе Чэрыкаў—Крычаў. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 12 км на ПнУ ад г. Чэрыкаў, 89 км ад Магілёва, 17 км ад чыг. ст. Крычаў. 503 ж., 183 двары (2001). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў і партызана. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну.

т. 14, с. 38

СА́БРА І ШАЦІ́ЛА,

назва двух лагераў палесцінскіх бежанцаў у сталіцы Лівана Бейруце. Набылі вядомасць у час уварвання войск Ізраіля ў Ліван у 1982, калі 15—17 ліст. саюзная Ізраілю міліцыя хрысціян-маранітаў учыніла там разню мірных жыхароў, у выніку чаго загінула ад 1 да 2 тыс. жанчын, дзяцей і старых.

Ізраільскія войскі, якія знаходзіліся побач, не прадухілілі гэтыя забойствы, што выклікала ўсеагульнае асуджэнне Ізраіля сусв. супольнасцю.

т. 14, с. 49

СА́КАЎШЧЫНА,

вёска ў Валожынскім р-не Мінскай вобл., каля р. Бярэзіна і Сакаўшчынскага вадасховішча, на аўтадарозе Валожын—Вішнева. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 12 км на З ад г. Валожын, 87 км ад Мінска, 18 км ад чыг. ст. Багданаў. 580 ж., 263 двары (2001). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, амбулаторыя, аддз. сувязі. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял. Айч. вайну. Помнік архітэктуры — царква (1878).

т. 14, с. 88

САНА́ГА (Sanaga),

рака ў Камеруне. Утвараецца ад сутокаў рэк Джэрэм і Лом, якія пачынаюцца на плато Адамава. Даўж. 918 км (ад вытоку р. Джэрэм), пл. басейна 135 тыс. км². Упадае некалькімі рукавамі ў зал. Біяфра. Асн. прыток — Мбам (справа). У сярэднім цячэнні ўтварае парогі і вадаспады. Разводдзе ў чэрв.—снежні. Сярэдні расход вады больш за 2000 м³/с. Суднаходная ніжэй г. Эдэа, каля якога ГЭС.

т. 14, с. 144

СВЕНТАКШЫ́СКІЯ ГО́РЫ (Świętokrzyskie Góry),

горы ў Польшчы, найб. высокая ч. Келецка-Сандамірскага ўзв. Даўж. каля 80 км, выш. да 612 м (г. Лысіца). Складзены з кварцытаў, граўвакаў, пясчанікаў і вапнякоў, якія часта перакрыты рыхлымі (у т. л. марэннымі) адкладамі. Рэльеф узгорыста-градавы; месцамі развіты куэсты. Каля падножжаў дубовыя і хваёвыя, на схілах букавыя і піхтавыя лясы. У найб. высокай ч. гор Свентакшыскі нар. парк.

т. 14, с. 249

СЕ́РНЫЯ ЎГНАЕ́ННІ,

злучэнні серы, якія выкарыстоўваюцца ў якасці крыніцы сернага жыўлення раслін. Да іх належаць сульфаты амонію, калію, магнію, таксама гіпс, фосфагіпс, арган. ўгнаенні. Уносяць С.ў. ў глебы з нізкім утрыманнем серы (саланцы, саланчакі), эфектыўныя на падзолістых пясчаных глебах. Асабліва неабходныя для вырошчвання крыжакветных, бабовых культур, сланечніку, бульбы. Нейтралізуюць шчолачнасць глебы (гл. Гіпсаванне глебы), павышаюць засваяльнасць цукарастваральных фасфатаў, павялічваюць растваральнасць кальцыю, калію, жалеза, магнію.

т. 14, с. 352

СКАЛЬПАВА́ННЕ (ад лац. scalpere скабліць),

ваенны звычай некат. народаў, паводле якога ў якасці трафея здымалі скальп. Было вядома ў стараж. народаў (галаў, скіфаў). У 17—19 ст. звычай С., які раней існаваў ва ўсх. і паўд.-ўсх. частцы Паўн. Амерыкі (іракезы і інш), распаўсюдзіўся і ў інш. індзейскіх плямён пад уплывам англ. і франц. каланізатараў, якія плацілі індзейскім «саюзнікам» за скальпы воінаў варожых ім плямён.

т. 14, с. 433

СКАРЫФІКА́ЦЫЯ (ад лац. scarifico драпаю, надразаю) насення, механічнае паверхневае пашкоджанне насення; прыём падрыхтоўкі яго да сяўбы. Ужываюць для насення бабовых траў, дрэвавых і кустовых парод, якія маюць цвёрдую, вільгаценепранікальную абалонку. Пасля С. насенне лепш убірае вільгаць, хутчэй набракае і прарастае. Праводзяць не раней як за 1 мес. перад сяўбой пераціраннем насення з пяском, жалезным пілавіннем і інш. Для прамысл. С. выкарыстоўваюць спец. машыны-скарыфікатары.

т. 14, с. 450