Verbum

ЛІ́ПЕЦ (Ісай Майсеевіч) (24.8.1897, в. Плёсы Бабруйскага р-на Магілёўскай вобл. — 12.4.1964),

бел. вучоны ў галіне тэрапіі. Д-р мед. н. (1939), праф. (1940). Скончыў 2-і Маскоўскі ун-т (1923). У 1939—41 і 1953—56 заг. кафедры Віцебскага мед. ін-та. Навук. працы па паталогіі органаў стрававання.

Тв.:

Роль желудка в регуляции физиологических и патологических процессов в печени (эксперимент., физиол. и морфол. обоснование желудочно-печеночного синдрома). Мн., 1939;

Исследование и лечение желудочно-кишечных больных. Мн., 1961.

т. 9, с. 274

МАРКВА́РДЭ (Мечыслаў Мар’янавіч) (5.6.1929, в. Уздзянка Уздзенскага р-на Мінскай вобл.),

бел. вучоны ў галіне прамянёвай дыягностыкі. Д-р мед. н. (1981), праф. (1982). Скончыў Мінскі (1952) і Куйбышаўскі (1953) мед. ін-ты. З 1968 у Мінскім мед. ін-це (да 1995 заг. кафедры). Навук. працы па функцыян. дыягностыцы органаў стрававання, інфарматызацыі ў прамянёвай дыягностыцы.

Тв.:

Практические навыки терапевта. Мн., 1993 (у сааўт.);

Некоторые аспекты модернизации рентгенодиагностического оборудования в республике (разам з Т.​Ф.​Ціхаміравай) // Здравоохранение. 1997. № 2.

т. 10, с. 117

МІКСАМАТО́З,

вострая кантагіёзная воспападобная вірусная хвароба трусоў. Зрэдку хварэюць зайцы. Пашкоджваюцца лімфатычныя вузлы, кроў, селязёнка, скура, слізістыя абалонкі. Пашыраны ў Паўд. Амерыцы, Аўстраліі; у Еўропу занесены ў 1952. На Беларусі з 1980.

Узбуджальнік — ДНК-змяшчальны вірус. Заражэнне кантактнае, аэрагеннае, праз кармы і інш. Асн. пераносчыкі — насякомыя-крывасмокі. Прыкметы: кан’юнктывіт, ацёчнае апуханне (інфільтрацыя) падскурнай клятчаткі ў вобласці галавы, вушэй, ануса і вонкавых палавых органаў; воспападобная вузельчыкавая высыпка на целе (пры вузельчыкавай форме). Ускладняецца архітам, пнеўманіяй. Звычайна мае лятальны вынік.

т. 10, с. 364

МІЛЯНКО́Ў (Станча Міленкавіч) (20.2.1899, с. Паляна каля г. Варна, Балгарыя — 17.10.1969),

бел. вучоны ў галіне гісталогіі. Д-р мед. н. (1937), праф. (1940). Скончыў Сярэднеазіяцкі ун-т (1929). З 1940 у Іркуцкім, Ташкенцкім, з 1952 у Мінскім мед. ін-це (заг. кафедраў). Навук. працы па будове скуры ў норме і паталогіі, развіцці і будове органаў эндакрыннай сістэмы, кампенсатарных і прыстасавальных рэакцыях нерв. сістэмы. будове нейрасакраторных клетак.

Тв.:

Анатомия, эмбриология и гистология эндокринной системы // Основы эндокринологии. 2 изд. Мн., 1967.

т. 10, с. 376

МО́РХАТ (Іосіф Вацлававіч) (н. 27.9.1928, в. Залясінкі Шаркаўшчынскага р-на Віцебскай вобл.),

бел. вучоны ў галіне афтальмалогіі. Д-р мед. н. (1975), праф. (1979). Скончыў Віцебскі мед. ін-т (1952), працуе ў ім (з 1969 заг. кафедры). Навук. працы па перасадцы рагавіцы, лячэнні і прадухіленні траўмаў органаў зроку, выяўленні і лячэнні глаўкомы і катаракты. Распрацаваў і ўкараніў у клінічную практыку метад інтэрламелярнай кератапластыкі.

Тв.:

К методике иссечения плотных вторичных катаракт // Офтальмол. журн. 1978. № 6;

Интерламеллярная кератопластика. Мн., 1980.

т. 10, с. 523

МЯСЦОВААНЕСТЭЗІ́ЙНЫЯ СРО́ДКІ,

група лекавых сродкаў, якія выбіральна і абарачальна выклікаюць страту болевай адчувальнасці ў месцы іх увядзення. Адрозніваюць М.с. кароткачасовага дзеяння (напр., анестэзін, дыкаін, какаіну гідрахларыд), больш працяглага дзеяння (напр., артыкаін, бензафуракаін, лідакаін) і лек. формы, якія маюць М.с. (напр., свечкі — анестэзол, дражэ — анестэзін-ментол, аэразоль — амправізоль). Ужываюць пры лячэнні захворванняў органаў стрававання, сардэчна-сасудзістай сістэмы, хваробах прамой кішкі, скурных хваробах, для правядзення інфільтрацыйнай, правадніковай, спіннамазгавой анестэзіі, паяснічнай, вагасімпатычнай і інш. блакад. Гл. таксама Абязбольванне, Наркоз.

М.​І.​Федзюковіч.

т. 11, с. 80

«НАБА́Т»,

газета, орган выканкома Савета рабочых, сял., батрацкіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў Аршанскага пав. Выдавалася з сак. 1918 да мая 1920 у Оршы на рус. мове. Да кастр. 1918 наз. «Известия Совета рабочих, крестьянских, батрацких и красноармейских депутатов Оршанского уезда». Змяшчала дэкрэты, пастановы і інш. афіц. матэрыялы сав. ўрада і мясц. органаў улады. У рубрыках «Рабочае жыццё», «Жыццё вёскі», «Па павеце», «З жыцця чырвонаармейцаў», «Старонка юнага пралетарыя» і інш. шырока асвятляла мясц. жыццё. Апошні вядомы нумар 107 ад 23.5.1920.

т. 11, с. 87

НЕПРЫТО́МНАСЦЬ,

раптоўная. кароткачасовая страта прытомнасці з парушэннем (аслабленнем) сардэчнай дзейнасці і дыхання ў выніку недастатковага кровазабеспячэння галаўнога мозга. Бывае пры болевым шоку, псіхічных уздзеяннях (напр., хваляванне, страх), цеплавым або сонечным ударах, хваробах галаўнога мозга, сардэчна-сасудзістай сістэмы, органаў брушной поласці. чэрапна-мазгавых траўмах і інш. Прыкметы: страта прытомнасці, бледная скура, халодны пот. паверхневае дыханне. Першая дапамога: хворага кладуць з нізка апушчанай галавой, вызваляюць ад цеснага адзення, забяспечваюць чыстым паветрам, даюць нюхаць нашатырны спірт, тэрмінова выклікаюць хуткую дапамогу.

т. 11, с. 289

НІКІЦЕ́НКА (Міхаіл Піліпавіч) (2.11.1912, станіца Кабардзінская Апшэронскага р-на Краснадарскага краю, Расія — 9.5.1980),

бел. вучоны ў галіне нейрамарфалогіі і антрапалогіі. Д-р біял. н. (1973). Скончыў Горкаўскі ун-т (1936). З 1960 у Аддзеле заалогіі і паразіталогіі АН Беларусі, у 1970—79 у Ін-це мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі. Навук. працы па агульнай эвалюцыі, эвалюцыйнай марфалогіі галаўнога мозга, органаў пачуцця жывёл і чалавека, зоаэкалогіі.

Тв.:

Эволюция и мозг. Мн., 1969;

Головной мозг парнокопытных. Мн., 1970 (у сааўт.).

т. 11, с. 342

НЯСВІ́ЖСКАЯ-АТАЛЕ́СКАЯ (Шыфра Шлёмаўна) (26.11.1897, Мінск — люты 1981),

бел. вучоны ў галіне ўнутр. хвароб. Д-р мед. н. (1957), праф. (1962). Скончыла 2-і Маскоўскі ун-т (1925). З 1928 у Мінскім мед. ін-це, у 1960—69 у Бел. НДІ удасканалення ўрачоў (заг. кафедры). Навук. працы па функцыі ўнутр. органаў пры склероме, кіслародным галаданні, таксікозах.

Тв.:

Состояние внутренних органов у больных склеромой // Склерома. Киев, 1959;

К биохимической характеристике коронарной недостаточности (у сааўт.) // Терапевтический архив. 1963. Т. 35, № 4.

т. 11, с. 416