РАДЫЁЛАКАЦЫ́ЙНАЯ АСТРАНО́МІЯ,

раздзел астраноміі, які даследуе целы Сонечнай сістэмы пры дапамозе адбітых імі радыёхваль, пасланых перадатчыкам з Зямлі ці касм. апарата. Аб’екты даследавання — планеты, спадарожнікі планет, каметы, сонечная карона.

Радыёлакацыйныя даследаванні нябесных цел грунтуюцца на прынцыпах радыёлакацыі. Інтэнсіўнасць радыёхваль пры радыёлакацыі адваротна прапарцыянальная чацвёртай ступені адлегласці ад аб’екта. З прычыны вял. міжпланетных адлегласцей радыёлакатары для даследавання нябесных цел маюць антэны вял. памераў і магутныя перадатчыкі. З дапамогай радыёлакацыі вызначаны абс. памеры Сонечнай сістэмы, атрыманы дакладныя значэнні адлегласцей ад Зямлі да планет і Сонца. Радыёлакацыйная апаратура міжпланетных станцый «Венера» (СССР), «Піянер-Венера» і «Магелан» (ЗША) дала магчымасць вызначыць дакладны рэльеф паверхні Венеры (складзены рэльефныя карты яе паверхні; 1983—92), што асабліва важна, таму што шчыльная атмасфера гэтай планеты непразрыстая ў бачным, ультрафіялетавым і інфрачырвоным дыяпазонах. Пры радыёлакацыі Юпітэра і інш. планет-гігантаў адбіты сігнал не зарэгістраваны (мяркуецца, што радыёхвалі поўнасцю затухаюць у вельмі глыбокай атмасферы). Пры даследаванні Сонца адбіццё радыёхваль адбываецца ад сонечнай кароны, што дае магчымасць даследаваць яе дынаміку. Атрыманы рэльефныя карты паверхні некаторых астэроідаў.

Літ.:

Котельников В.А. и др. Развитие радиолокационных исследований планет в Советском Союзе // Проблемы современной радиотехники и электроники. М., 1980;

Атлас поверхности Венеры. М., 1989.

А.​А.​Шымбалёў.

т. 13, с. 232

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

леге́нда

(лац. legenda = тое, што павінна быць прачытана)

1) вуснае народнае апавяданне аб якой-н. гістарычнай або выдуманай падзеі, асобе;

2) выдумка, што-н. неверагоднае;

3) сукупнасць умоўных знакаў і тлумачэнняў да карты, што раскрываюць яе значэнне.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

накі́нуцца

1. (на каго-н.) über j-n hrfallen*, sich über j-n hrmachen, auf j-n (ls)stürzen; j-n (scharf) nfahren*;

2. (прагна што-н. рабіць, есці) sich hrmachen (на што-н. über A);

накі́нуцца з пыта́ннямі mit Frgen überschütten

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

насе́сці разм.

1. (у што-н., на што-н.) (in Mnge) sich stzen; insteigen* vi (s);

2. (пра пыл і г. д.) sich (n)stzen; nederschlagen* vi (s);

3. (папрабаваць) (be)drängen vt;

4. (накінуцца, напасці) sich stürzen (на каго-н. auf A)

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

крыўдава́ць, кры́ўдзіцца sich gekränkt [belidigt] fühlen, belidigt sein, übel nhmen* (на каго-н. D); nstoß nhmen* (на што-н. an D); krumm nhmen* (на што-н. A); böse sein (на каго-н. D) (разм.);

не крыўду́йце на мяне́! nhmen Sie es mir nicht übel!

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

спадзява́цца (на каго-н., што-н. auf A) hffen vi, Hffnung hben; sich verlssen*, buen vt (давяраць);

я спадзяю́ся, што ich hoffe, dass …;

я на Вас спадзяю́ся ich verlsse mich auf Sie;

ты мо́жаш на мяне́ спадзява́цца du kannst dich auf mich verlssen [auf mich buen]

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

kit, ~u

м. кіт (замазка);

do ~u — ні на што не варты

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

powszechnie

усюды; скрозь; паўсюдна;

powszechnie używany — агульнаўжывальны;

powszechnie wiadomo, że ... — агульнавядома, што...

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

opiekować się

незак. kim/czym апекавацца кім/чым; клапаціцца пра каго/што

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

ostrzyć

незак. вастрыць, тачыць;

ostrzyć zęby na co — вастрыць зубы на што

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)