ПАЗАГАЛАКТЫ́ЧНАЯ АСТРАНО́МІЯ,
раздзел астраноміі, які вывучае нябесныя целы і іх сістэмы, што знаходзяцца па-за нашай Галактыкай, і прастору паміж імі. Займаецца даследаваннем галактык, квазараў і інш. аб’ектаў, якія выпрамяняюць у аптычным, радыё-, гама-, рэнтгенаўскім і інш. дыяпазонах эл.-магн. хваль. Задачы П.а. — пабудова мадэлей эвалюцыі галактык і іх узаемадзеяння, вывучэнне прыроды квазараў, гравітацыйных лінзаў і інш. аб’ектаў.
Узнікла ў сярэдзіне 1920-х г. дзякуючы працам Э.П.Хабла. Былі выяўлены асобныя зоркі ў Андрамеды туманнасці, што сведчыла пра яе падабенства да нашай Галактыкі і што па-за межамі Млечнага Шляху існуюць іншыя зорныя сістэмы. Развіццё радыёастраноміі прывяло да адкрыцця квазараў і радыёгалактык. У выніку развіцця П.а. створана класіфікацыя галактык, вывучаюцца іх скопішчы і звышскопішчы, пабудавана карціна расшырэння Сусвету.
Літ.:
Воронцов-Вельяминов Б.А. Внегалактическая астрономия. 2 изд. М., 1978;
Агекян Т.А. Звезды, галактики, Метагалактика. 3 изд. М., 1981;
Тейлер Р.Дж. Галактики: Строение и эволюция: Пер. с англ. М., 1981.
А.А.Шымбалёў.
т. 11, с. 515
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
панаво́дзіць, -джу, -дзіш, -дзіць; зак.
1. каго (што). Навесці, прывесці ў вялікай колькасці.
П. дзяцей у хату.
2. што. Цэлячыся, накіраваць на каго-, што-н. у вялікай колькасці.
П. пісталеты ў цэль.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
імча́ць, -чу́, -чы́ш, -чы́ць; -чы́м, -чыце́, -ча́ць; -чы́; незак.
1. каго-што. Вельмі хутка везці, несці каго-, што-н.
Поезд імчыць пасажыраў.
2. Тое, што і імчацца (разм.).
Сані і. з гары.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прадзьму́ць, -му́, -ме́ш, -ме́; -мём, -мяце́, -му́ць; -мі; -му́ты; зак.
1. што. Тое, што і прадзьмухаць.
2. безас., каго-што. Праняць ветрам, выклікаўшы ахаладжэнне.
Яго прадзьмула (прастудзіўся).
|| незак. прадзіма́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прыдба́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны; зак.
1. каго-што і чаго. Набыць, займець, нажыць.
П. сваю гаспадарку.
П. добрую рэч.
2. што і чаго. Атрымаць што-н., авалодаць чым-н.
П. вопыт.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адка́шляць, -яю, -яеш, -яе; зак., што.
Кашляючы, выплюнуць; кашлем выдаліць што-н., што трапіла ў горла.
А. макроту.
|| незак. адка́шліваць, -аю, -аеш, -ае
|| аднакр. адкашляну́ць, -ну́, -не́ш, -не́; -нём, -няце́, -ну́ць; -ні́.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
сузіра́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; незак., каго-што і без дап.
1. Разглядваць, назіраць, пасіўна наглядаць.
С. прыроду.
2. Уяўляць у думках што-н., унікаць розумам у што-н.
С. пройдзены шлях жыцця.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
удзя́чнасць, -і, ж.
Пачуццё, якое ўзнікае ў адказ за зробленае дабро, увагу; падзяка.
Прыняць што-н. з удзячнасцю.
Словы ўдзячнасці.
Зрабіць што-н. у знак удзячнасці або ва ў. за што-н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
удушы́ць, -ушу́, -у́шыш, -у́шыць; -у́шаны; зак.
1. каго (што). Павесіць (разм.).
2. каго (што). Забіць, сціснуўшы горла, задушыць (разм.).
3. перан., каго-што. Задушыць, знішчыць.
Свабоды не ў.
|| наз. удушэ́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ціка́віць, -ка́ўлю, -ка́віш, -ка́віць; незак., каго-што.
1. Выклікаць цікавасць, імкненне даведацца пра каго-, што-н.
Усіх цікавіла, што ён за чалавек.
2. Выклікаць захапленне, прыхільнасць да сябе.
Яго цікавіла скульптурнае мастацтва.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)