раскла́дка, ‑і, ДМ ‑дцы, ж.
1. Дзеянне паводле знач. дзеясл. раскладаць 1 — раскласці 1.
2. Планавае размеркаванне каго‑, чаго‑н. На сходзе за бацюшку галасавалі, каб ён увайшоў у камісію па падліку і раскладцы падаткаў. Чарот. — У нас дагэтуль па закону, па раскладцы... А ці так жа можна, каб такое свавольства? Лынькоў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
самака́т, ‑а, М ‑каце, м.
1. Уст. Назва веласіпеда, матацыкла, аўтамабіля.
2. Прыстасаванне па колцах або роліках, на якім катаюцца дзеці пры адштурхоўванні ад зямлі нагой. Па тратуарах грукацелі на самакатах хлапчукі — мурзатыя, у падраных на каленях портачках. Савіцкі.
3. Механічнае рухальнае прыстасаванне. Па самакату Бервяно Ідзе пад нож Варштата. А. Александровіч.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сцяба́ць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае і сцёбаць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак., каго-што і без дап.
Біць чым‑н. гнуткім; хвастаць. Хлопчык сцябаў і сцябаў разгарачанага каня, пакуль не паглыбіўся далёка ў лес. Курто. У час другой перамены Вінцусь дзесьці знайшоў гнуткую лазіну і пачаў ёю сцёбаць дзяўчат па голых нагах. Прокша. Паўлюк перастаў трашчаць карой і сцёбаў дубцом па траве. Пташнікаў. // Біць, хвастаць таго, хто рухаецца (пра галіны і пад.). Ішоў, І травы па каленях Балюча сцёбалі яго [чалавека]. Калачынскі. Каласы жорстка сцябалі .. [Бабейку] па твары. Хадкевіч. / Пра вецер, дождж, град і пад. Па шыбах шырокіх [акон] сцёбаў асенні дожджык. Чарнышэвіч. Вецер разгоніста гойсаў у пустым полі, матляў поламі шыняля, сцёбаў па абмёрзлых заснежаных бурках Сотнікава. Быкаў. Сцябае па твары вецер, здзірае з галавы капялюш. Лось. // перан. Рэзка адчытваць, крытыкаваць. Сцябаць крыўднымі словамі. □ [Люба:] — Лоўка [Саламон] сцёбаў начальства. Лоўка! Як у гогалеўскім «Рэвізоры» выйшла. Бядуля.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сімпо́зіум
(лац. symposium, ад гр. symposion = літар. баляванне)
нарада па якім-н. навуковым пытанні (напр. с. па праблемах ядзернай энергетыкі).
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
play1 [pleɪ] n.
1. гульня́;
children at play дзе́ці за гульнёй
2. п’е́са, спекта́кль;
one of Sha kespeare’s best-known plays адна́ з найбо́льш вядо́мых п’ес Шэкспі́ра
3. sport гульня́;
fair play гульня́ па пра́вілах/сумле́нная гульня́;
foul play BrE гульня́ не па пра́вілах
♦
a play on words гульня́ слоў, каламбу́р;
in/out of play у гульні́/па-за гульнёй;
make a play for smb./smth. зачаро́ўваць каго́-н.; зрабі́ць усё магчы́мае, каб дабі́цца свайго́
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
гадзі́на ж.
1. час м.;
дзве ~ны — два часа́;
а дзявя́тай ~не — в де́вять часо́в;
ён мог ~намі раска́зваць пра сябе́ — он мог часа́ми расска́зывать о себе́;
като́рая (яка́я) г.? — кото́рый час?;
2. (неопределённый промежуток времени) часо́к м.;
засну́ць на яку́ю ~ну — усну́ть на часо́к;
3.: ад ~ны, па ~нах поча́сно; поча́сный, почасово́й;
апла́та ад ~ны (па ~нах) — поча́сная (почасова́я) опла́та;
○ ~ны пік — часы́ пик;
каменда́нцкая г. — коменда́нтский час;
◊ ша́рая г. — су́мерки (вече́рние);
чо́рная (ліха́я) г. — чёрный день; лиха́я годи́на; тру́дные времена́;
апо́шняя г. — после́дний час;
цэ́лая (до́брая) г. — би́тый час;
не па днях, а па ~нах — не по дням, а по часа́м;
з ~ны на ~ну — с ча́су на час;
праз ~ну па ча́йнай лы́жцы — че́рез час по ча́йной ло́жке;
з ко́жнай ~най — час от часу;
калі́ф на ~ну — кали́ф на час
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Незумы́сня ’ненарокам, выпадкова’ (Колас). Паводле Шубы (Прыслоўе, 115), у выніку кантамінацыі блізкіх па значэнню і па форме прыслоўяў несумысля і ненаўмысна (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Матэры́зна ’брыдкія словы, мат’ (Нас.). Утворана па існаваўшаму тыпу мацяры́зна ’спадчына па мацеры’ ад слова мат (гл.). Сюды ж матэркі ’брыдкі’ (Нас.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пато́піч ’грузіла’ (віл., Сл. ПЗБ). Да па‑тапіць (па‑тапляць). Аб суфіксе ‑іч (са значэннем ’прадмет дзеяння’) гл. Сцяцко, Афікс. наз., 45.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
адту́паць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; зак.
Разм.
1. Прайсці пэўную адлегласць. [Мікалай:] — Пехатой вёрст трыццаць.. адтупаў. Пальчэўскі.
2. Скончыць, перастаць хадзіць па якой‑н. прычыне. Адтупаў, адхадзіў сваё па зямлі дарагі чалавек — маці. Ракітны.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)