ту́ча прям., перен. хма́ра, -ры ж.;

грозова́я ту́ча навальні́чная хма́ра;

ту́ча саранчи́ хма́ра саранчы́;

◊

ту́чи сгусти́лись (собрали́сь) (над кем-, чем-л.) хма́ры наві́слі (над кім-, чым-небудзь);

он хо́дит как ту́ча ён хо́дзіць як хма́ра;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

МАРКСІ́ЗМ-ЛЕНІНІ́ЗМ,

спалучэнне філасофскіх, эканам. і сац.-паліт. поглядаў К.​Маркса і Ф.​Энгельса з тэарэтыка-філас. сістэмай, распрацаванай У.І.Леніным. Тэрмін «М.-л.» уведзены ў навук. ўжытак І.​В.​Сталіным у пач. 1920-х г. для абазначэння новага этапу развіцця марксізму, звязанага з творчасцю і дзейнасцю Леніна. Сам Ленін ніколі не прэтэндаваў на стварэнне асобнай цэласнай навук. сістэмы і разглядаў сябе толькі вучнем Маркса і Энгельса, а свой уклад у тэорыю — як частку марксісцкага вучэння. Таму ў афіц. дакументах КПСС, міжнар. камуніст. і рабочага руху ленінізм разглядаўся як асобны этап у развіцці марксізму, як марксізм эпохі імперыялізму і пралетарскіх рэвалюцый, эпохі пераходу чалавецтва ад капіталізму да сацыялізму і будаўніцтва камуніст. грамадства. У ленінізме, на аснове абагульнення вопыту і актуальных праблем рэв. руху, дасягненняў прыродазнаўчых навук на мяжы 19 і 20 ст. атрымалі далейшае развіццё матэрыяліст. дыялектыка і тэорыя пазнання, марксісцкае вучэнне аб дзяржаве і рэвалюцыі, сацыяліст. дэмакратыі і класавай барацьбе. Акрамя філас. пытанняў Ленін развіваў палажэнні і вывады марксізму ў дастасаванні да канкрэтных умоў Расіі (напр., палажэнне аб магчымасці перамогі сацыяліст. рэвалюцыі ў Расіі як найб. слабым звяне імперыялізму, аб сувязі масавай барацьбы пралетарыяту з нац.-вызв. барацьбой). Пасля Леніна тэарэт. распрацоўка М.-л. звязана з абгрунтаваннем шляхоў і метадаў сацыяліст. будаўніцтва, развіцця розных сфер жыццядзейнасці грамадства, сучаснай НТР, вырашэння глабальных праблем чалавецтва. Аднак М.-л. быў абвешчаны адзіна правільным вучэннем аб грамадстве, а ўсё, што выходзіла за яго межы — ненавуковым. Рамкі М.-л. абмяжоўваліся трыма састаўнымі часткамі: філасофіяй, паліт. эканоміяй і навук. сацыялізмам. Тым самым шэраг іншых сац. і гуманіт. навук (напр., сацыялогія, дэмаграфія, псіхалогія) апынуліся па-за М-л. Сур’ёзную шкоду М.-л. прычынілі дэфармацыі ідэалаў і прынцыпаў сацыялізму, якія прывялі да яго дагматызацыі і вульгарызацыі, адрыву ад рэальных праблем жыцця. Непаслядоўнымі былі спробы абнаўлення М.-л. ў перыяд перабудовы; не была рэалізавана на практыцы абвешчаная КПСС праграма дэмакратызацыі паліт. сістэмы сацыялізму, радыкальнай эканам. рэформы, пераўтварэнняў у сферы грамадскай свядомасці і культуры.

Літ.:

История марксизма-ленинизма. Ч. 1—2. М., 1990;

Вильчек В.М. Прощание с Марксом: (Алгоритмы истории). М., 1993;

Зиновьев А.А. Коммунизм как реальность;

Кризис коммунизма. М., 1994.

С.​Ф.​Дубянецкі.

т. 10, с. 121

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

лі́пнуць несов.

1. ли́пнуть, пристава́ть;

папе́ра лі́пне да па́льцаў — бума́га ли́пнет (пристаёт) к па́льцам;

2. перен., разг. ли́пнуть, пристава́ть; льнуть;

ён лі́пне да ўсіх як смала́ — он ли́пнет (пристаёт) ко всем как смола́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

лісі́ца I ж., прям., перен. лиса́, лиси́ца;

тра́піў як л. ў саладу́ху — погов. попа́л как кур во́ щи

лісі́ца II ж., обл. приспособле́ние в теле́ге для во́зки брёвен

лісі́ца III ж. (гриб) лиси́чка

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

мі́ленькі

1. прил. ми́ленький, дорого́й; люби́мый;

м. дружо́к — ми́ленький (дорого́й) дружо́к;

2. прил. (приятный на вид) ми́ленький;

3. прил. (при ласковом обращении) ми́ленький;

4. в знач. сущ., разг. ми́ленький;

◊ як м. — как ми́ленький

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пячы́ несов.

1. печь; (сало и т.п.) жа́рить;

п. бліны́ — печь блины́;

п. са́ла — жа́рить са́ло;

2. (сильно пригревать) печь, пали́ть, жа́рить;

3. (причинять боль) жечь, са́днить;

◊ як бліны́ п. — как блины́ печь

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

сыр (род. сы́ру, (об отдельной головке) сы́ра) м. сыр;

○ швейца́рскі с. — швейца́рский сыр;

◊ пла́ваць як с. у ма́сле — ката́ться как сыр в ма́сле;

чака́й Пятра́, с. з’ясі́ — посл. далеко́ кулику́ до Петро́ва дня

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

бе́гать несов.

1. бе́гаць;

2. (убегать) уцяка́ць (ад каго, чаго);

3. (избегать) уніка́ць (каго, чаго); (чуждаться) цура́цца (каго, чаго);

4. (неотступно следовать, ухаживать) прост. бе́гаць, ганя́цца, упада́ць (за кім);

◊

бе́гает (но́сится) как угоре́лый бе́гае як шалёны.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

мочь​I несов. магчы́;

◊

мо́жет быть вводн. сл. мо́жа, мо, мо́жа быць;

не мо́жет быть! не мо́жа быць!;

как живёте-мо́жете? як жывяце́-ма́ецеся?;

не моги́! уст. не сме́й!;

не могу́ знать уст. не магу́ знаць.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

до́ўбня ж.

1. уст. (молот) балда́;

2. (орудие для убоя скота) бойни́ца;

3. разг., бран. (глупый человек) балда́ м. и ж., обалду́й м., чурба́н м.;

◊ чака́ць як вол до́ўбні — погов. ждать как вол о́буха́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)