ІНСУЛІ́ Н ,
бялковы гармон, які выдзяляецца клеткамі астраўкоў Лангерганса падстраўнікавай залозы. Малекулярная маса каля 6000. Адкрыты канадскімі фізіёлагамі Ф.Бантынгам і Ч.Г.Бестам (1921—22). Універсальны анабалічны гармон, які ўплывае на падтрыманне пастаянства ўнутр. асяроддзя жывёльнага арганізма: памяншае колькасць цукру ў крыві, садзейнічае пераходу глюкозы ў глікаген, паляпшае засваенне тканкамі вугляводаў, актывізуе сінтэз бялку з амінакіслот, ператварэнне вугляводаў у тлушч. Прэпараты І. выкарыстоўваюцца ў медыцыне пры цукр. дыябеце, шызафрэніі, інтаксікацыі. Атрымліваюць з падстраўнікавых залоз жывёл.
т. 7, с. 276
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
во́ стры , -ая, -ае.
1. Добра навостраны або з завостраным канцом ці краем.
В. нож.
В. канец палкі.
2. Які звужаецца пад канец.
В. нос лодкі.
Вострыя насы туфель.
В. вугал (меншы за 90°).
3. перан. які добра ўспрымае.
В. розум.
В. зрок.
4. перан. Які вызначаецца дасціпнасцю.
В. жарт. В. на язык.
5. перан. Які выразна і моцна адчуваецца, праяўляецца.
Вострая трывога.
6. перан. Які моцна дзейнічае на смак ці нюх.
Вострыя прыправы.
В. пах.
7. перан.
В. боль.
В. апендыцыт.
В. недахоп чаго-н.
|| наз. вастрыня́ , -і, ж. знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
АРНІТА... [ад грэч. ornis (ornithos) птушка],
першая састаўная частка складаных слоў, якая абазначае: «які адносіцца да птушак», напр. , арніталогія , арнітафауна .
т. 1, с. 500
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ГАЛАКТЫ́ ЧНЫ ГОД ,
прамежак часу, за які Сонечная сістэма робіць 1 абарот вакол цэнтра Галактыкі . Складае каля 230 млн. зямных гадоў.
т. 4, с. 449
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
КАЛЯНДА́ Р НАДВО́ Р’Я ,
запіс змен надвор’я па метэаралагічных і феналагічных даных, які праводзіцца ў храналагічнай паслядоўнасці. Звычайна выражаецца ў графічнай форме.
т. 7, с. 498
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ІКТ (ад лац. ictus удар, націск),
у вершаскладанні націскны склад, які ў спалучэнні з ненаціскнымі (тэзісамі) арганізоўвае рытмічнае гучанне верша.
т. 7, с. 194
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ІНСПЕ́ КЦЫЯ (ад лац. inspectio агляд),
орган, які ажыццяўляе кантроль за выкананнем устаноўленых дзяржавай правіл (напр. , правіл пажарнай бяспекі, дарожнага руху).
т. 7, с. 264
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
МЕЛАНХО́ ЛІЯ [грэч. melancholia ад melas (melanos) чорны + cholē жоўць],
псіхічны стан чалавека, які характарызуецца прыгнечаным настроем; адна з разнавіднасцей дэпрэсіі .
т. 10, с. 271
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
á bgebrannta
1) згарэ́ лы
2) разм. які́ прагарэў, заста́ ўся без сро́ дкаў
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
á bgelebta
1) ляда́ чы, спарахне́ лы
2) састарэ́ лы, устарэ́ лы, які́ аджыў сваё
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)