глава́I ж.
1. (главное лицо) галава́, -вы́ ж.; (председатель) старшыня́, -ні́ м.; (руководитель) кіраўні́к, -ка́ м.; (вождь) правады́р, -ра́ м.;
глава́ прави́тельства кіраўні́к ура́да;
глава́ семьи́ галава́ сям’і́ (старэ́йшы ў сям’і́);
2. архит. ку́пал, -ла м.;
3. (голова) уст. галава́, -вы́ ж.;
склони́ть главу́ схілі́ць галаву́;
◊
во главе́ с (кем) на чале́ з (кім);
быть (идти́, стоя́ть) во главе (кого, чего) быць (ісці́, стая́ць) на чале́ (каго, чаго);
поста́вить, положи́ть во главу́ угла́ паста́віць, пакла́сці ў асно́ву (у асно́ву асно́ў).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
тень ж.
1. цень, род. це́ню м.;
2. (затенённое место) цень, род. це́ню м., цянёк, род. цяньку́ м.; халадо́к, -дку́ м.;
отдыха́ть в тени́ адпачыва́ць у цяньку́ (у халадку́);
3. перен. цень, род. це́ню м.;
и те́ни нет сомне́ния і це́ню няма́ сумне́ння;
на лице́ промелькну́ла тень беспоко́йства па тва́ры прамільгну́ў цень неспако́ю;
◊
наводи́ть тень наво́дзіць цень;
оста́лась одна́ тень заста́ўся адзі́н цень;
держа́ться в тени́ трыма́цца ў цяні́;
ходи́ть за ке́м-л. как тень хадзі́ць за кім-не́будзь як цень.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
дзве́ры ед. нет дверь ж.;
○ глухі́я дз. — глуха́я дверь;
ца́рскія дз. — церк. ца́рские врата́;
◊ палі́тыка адчы́неных дзвярэ́й — поли́тика откры́тых двере́й;
лама́цца (бі́цца) у адчы́неныя дз. — ломи́ться в откры́тую дверь;
дзень адчы́неных дзвярэ́й — день откры́тых двере́й;
пры зачы́неных дзвяра́х — при закры́тых дверя́х;
паказа́ць на дз. — (каму) показа́ть (указа́ть) на дверь (кому);
дз. ў дз. — дверь в дверь;
сту́кацца ў дз. — стуча́ться в дверь;
зачыні́ць дз. — (перад кім) закры́ть дверь (перед кем);
бра́знуць дзвяра́мі — хло́пнуть две́рью;
дз. не стыка́юцца — дверь не закрыва́ется
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
займа́цца I несов.
1. (приступать к занятиям) занима́ться;
2. (проявлять внимание к кому-л.) занима́ться;
3. разг. (с кем, чем-л.) свя́зываться;
1-3 см. заня́цца I;
4. занима́ться; учи́ться;
ву́чні ~ма́юцца ў шко́ле ў дзве зме́ны — ученики́ занима́ются (у́чатся) в шко́ле в две сме́ны;
5. промышля́ть; занима́ться;
з. рыбало́ўствам — занима́ться рыболо́вством;
6. страд. занима́ться; развлека́ться; см. займа́ць 1;
◊ з. бала́чкамі — ля́сы точи́ть
займа́цца II несов.
1. (начинать светать) занима́ться;
2. загора́ться, занима́ться;
1, 2 см. заня́цца II;
◊ з. на дзень — бре́зжить, бре́зжиться
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ка́ша ж., в разн. знач. ка́ша;
прасяна́я к. — пшённая ка́ша;
у яго́ ў галаве́ к. — у него́ в голове́ ка́ша;
◊ к. ў ро́це — (у каго) ка́ша во рту (у кого);
даць бяро́завай ка́шы — дать берёзовой ка́ши;
завары́лася к. — завари́лась ка́ша;
ка́шы не зва́рыш — (з кім) ка́ши не сва́ришь (с кем);
бо́ты ка́шы про́сяць — сапоги́ ка́ши про́сят;
ма́ла ка́шы еў — ма́ло ка́ши ел;
расхлёбваць ка́шу — расхлёбывать ка́шу;
ма́слам ка́шу не сапсуе́ш — посл. ка́шу ма́слом не испо́ртишь;
аржана́я к. сама́ сябе́ хва́ліць — посл. ржана́я ка́ша сама́ себя́ хва́лит
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
состоя́ть несов.
1. (иметь в своём составе) склада́цца;
2. (заключаться) заключа́цца;
в чём состоя́т мои́ обя́занности? у чым заключа́юцца мае́ абавя́зкі?;
3. (кем, чем) з’яўля́цца, быць;
состоя́ть корреспонде́нтом газе́ты з’яўля́цца карэспандэ́нтам газе́ты;
4. (при ком, при чём, в должности) знахо́дзіцца;
состоя́ть при главнокома́ндующем знахо́дзіцца пры галоўнакама́ндуючым;
5. (быть, находиться в каком-л. состоянии, положении) знахо́дзіцца, быць; (на учёте — ещё) стая́ць;
состоя́ть в бра́ке знахо́дзіцца (быць) у шлю́бе;
состоя́ть под судо́м быць (знахо́дзіцца) пад судо́м;
состоя́ть на иждиве́нии быць (знахо́дзіцца) на ўтрыма́нні;
состоя́ть на учёте знахо́дзіцца (быць, стая́ць) на ўлі́ку.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сою́зI м.
1. (объединение нескольких государств в одно целое) саю́з, -за м.;
Сове́тский Сою́з ист. Саве́цкі Саю́з;
дипломати́ческий сою́з дыпламаты́чны саю́з;
2. (организация) саю́з, -за м., злу́чнасць, -ці ж.;
христиа́нский сою́з респу́блики хрысція́нскі саю́з (хрысція́нская злу́чнасць) рэспу́блікі;
Всесою́зный Ле́нинский Коммунисти́ческий Сою́з Молодёжи ист. Усесаю́зны Ле́нінскі Камуністы́чны Саю́з Мо́ладзі;
профессиона́льный сою́з прафесіяна́льны (прафесі́йны) саю́з;
3. (единение) саю́з, -за м.;
сою́з рабо́чего кла́сса и трудя́щихся масс крестья́нства ист. саю́з рабо́чага кла́са і працо́ўных мас сяля́нства;
4. (дружественное соглашение) саю́з, -за м.;
в сою́зе с ке́м-л. у саю́зе з кім-не́будзь.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гнуць несов.
1. (сгибать) гнуть; (нагибать — ещё) клони́ть;
г. дрот — гнуть про́волоку;
г. падко́вы — гнуть подко́вы;
ве́цер гне дрэ́вы да зямлі́ — ве́тер гнёт (кло́нит) дере́вья к земле́;
2. безл. (делать неровным) корёжить, коро́бить;
до́шкі гне ад сы́расці — до́ски корёжит (коро́бит) от сы́рости;
3. перен. (вести речь, преследуя какую-л. цель) гнуть, клони́ть;
куды́ ён гне? — куда́ он гнёт (кло́нит)?;
◊ г. горб (спі́ну, шы́ю) — (перад кім) гнуть горб (спи́ну, ше́ю) (перед кем);
г. сваю́ лі́нію — гнуть свою́ ли́нию;
г. у тры пагі́белі — гнуть в три поги́бели;
г. у крук — безл. нездоро́вится
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
даказа́ць сов.
1. (договорить) досказа́ть;
2. доказа́ть;
ён ~за́ў пра́вільнасць сваі́х меркава́нняў — он доказа́л пра́вильность свои́х соображе́ний;
3. прост. (сделать донос) донести́;
д. на каго́-не́будзь — донести́ на кого́-л.;
4. разг. (чаще с отрицанием не) сравни́ться с кем-л.; превзойти́; показа́ть;
мая́ жо́нка такі́я пячэ́ пірагі́, што і канды́тар не дака́жа — моя́ жена́ таки́е печёт пироги́, что и конди́тер не сравни́тся (не превзойдёт);
гэ́та дзяўчы́нка така́я сме́лая, што і хло́пец не дака́жа — э́та де́вочка така́я сме́лая, что с ней и мальчи́шка не сравни́тся;
◊ д. сваё — доказа́ть своё
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
заве́сці сов.
1. в разн. знач. завести́; (ведя, доставить в какое-л. место — ещё) отвести́, свести́, увести́;
з. ў лес — завести́ (отвести́, свести́, увести́) в лес;
з. за ву́гал — завести́ (отвести́) за́ угол;
з. размо́ву — завести́ разгово́р;
з. гадзі́ннік — завести́ часы́;
2. (каго, што) (приобрести) завести́, обзавести́сь (кем, чем);
з. саба́ку — завести́ соба́ку;
з. гаспада́рку — завести́ хозя́йство, обзавести́сь хозя́йством;
3. (насекомых) расплоди́ть;
з. клапо́ў — расплоди́ть клопо́в;
4. (песню и т.п.) затяну́ть;
5. (установить) завести́, ввести́; насади́ть;
з. но́выя пара́дкі — завести́ (ввести́, насади́ть) но́вые поря́дки;
◊ з. катры́нку — завести́ шарма́нку
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)