предводи́тельство
1. (действие) правады́рства, -ва ср.; (руководство) кіраўні́цтва, -ва ср.; кама́ндаванне, -ння ср.;
под предводи́тельством ста́рого партиза́на пад кама́ндаваннем старо́га партыза́на;
предводи́тельство отря́дом кіраўні́цтва (кама́ндаванне) атра́дам;
2. (звание, должность дворянства) ист. марша́лкаўства, прадвадзі́цельства, -ва ср.;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Пыр 1 (пырь) ’вецер’ (Шпіл., у прыпісцы): чы пыр, чы негода, чы будзеш заўтра пагода? (Нік. Посл), параўн. рус. урал. пырять, пырну́ть ’дунуць, падуць (пра вецер)’. Няясна. Магчыма, да пыр 2, гукаперайманне, імітуючае пырханне, лёгкі подых, параўн. таксама стараж.-рус. пьрѣ ’ветразі’ (“Аповесць мінулых гадоў” пад 907 г.), тады звязанае таксама з⇉*per‑ (“o locie”, Брукнер, 438), якія выступаюць у прапар, перапёлка (гл.). Інакш адноснастараж.-рус. слова Фасмер, 3, 392 (запазычанне з фінскай); адзінкавыя фіксацыі і адсутнасць тлумачэння семантыкі слова ў дзіцячай помаўцы (’спёка, гарачыня’?) не выключаюць сувязі з *ругь ’агонь’, параўн. рус. урал. пырья ’напор, струмень паветра (з мяхоў у кузні)’: огонь горит под пырьей (СРНГ). Зрэшты, гэта можа сведчыць пра вельмі даўняе змяшэнне асноў са значэннем ’раздуваць’, параўн. пырыць (гл.), і ’гарэць’ (гл. пырнік 2).
Пыр 2 — гукаперайманне, імітацыя ўзлёту, палёту: пыр-пыр ’пырх’ (шальч., Сл. ПЗБ), ’пра ўзмахванні крылцамі птушкі” (Шат.), пыркаць ’падлятаць, скакаць’ (пух., З нар. сл.; ашм. Стан.), ’парушыць’ (смарг., Сл. ПЗБ). Гукапераймальнага паходжання, параўн. пырх (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
наблюде́ние ср.
1. (действие) нагляда́нне, -ння ср., назіра́нне, -ння ср.;
2. (надзор) нагля́д, -ду м.;
состоя́ть (быть) под наблюде́нием знахо́дзіцца (быць) пад нагля́дам;
3. (результат рассматривания, изучения) назіра́нне, -ння ср.;
по мои́м наблюде́ниям па маі́х назіра́ннях.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вы́расти сов., в разн. знач. вы́расці, мног. павыраста́ць;
вы́расти из пла́тья вы́расці з суке́нкі;
◊
вы́расти в чьи́х-л. глаза́х вы́расці ў чыі́х-не́будзь вача́х;
сло́вно (бу́дто, то́чно) из-под земли́ вы́расти як з-пад зямлі́ вы́расці.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Ex cinere in prunas
3 попелу ў жар.
Из пепла в жар.
бел. 3 агню да ў полымя. Ад ваўка ўцякаеш, а на мядзведзя наскочыш.
рус. Из огня да в полымя. От дождя да под капель.
фр. Se jeter dans le feu pour éviter la fumée (Броситься в огонь, чтобы избежать дыма).
англ. From smoke into smother (Из огня да в полымя).
нем. Vom Regen in die Traufe kommen (Из дождя в водосточный канал).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
крыло́, -ла́ ср., в разн. знач. крыло́;
маха́ць кры́ламі — маха́ть кры́льями;
к. самалёта — крыло́ самолёта;
к. ветрака́ — крыло́ ветряно́й ме́льницы;
к. экіпа́жа — крыло́ экипа́жа;
пра́вае (ле́вае) к. во́йска — пра́вое (ле́вое) крыло́ во́йска;
ле́вае к. англі́йскага рабо́чага ру́ху — ист. ле́вое крыло́ англи́йского рабо́чего движе́ния;
◊ распасце́рці кры́лы — распра́вить кры́лья;
падрэ́заць кры́лы — подре́зать кры́лья;
схава́ць пад к. — спря́тать под кры́лышко;
пад ~лом — (у каго) под кры́лышком (у кого);
апусці́ць кры́лы — опусти́ть кры́лья;
абрэ́заць кры́лы — (каму) обре́зать кры́лья (кому)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
замо́к, -мка́ м.
1. замо́к;
дзвярны́ з. — дверно́й замо́к;
шпунтавы́ з. — шпунтово́й замо́к;
2. воен. затво́р, замо́к;
гарма́тны з. — оруди́йный замо́к;
3. плотн. ла́па ж.;
◊ пад замко́м — под замко́м;
за сямю́ замка́мі — за семью́ замка́ми
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
падлажы́ць сов., в разн. знач. подложи́ть;
п. ка́мень пад ко́ла — подложи́ть ка́мень под колесо́;
п. ніз спадні́цы — подложи́ть низ ю́бки;
п. дроў у печ — подложи́ть дров в пе́чку;
◊ рук не падло́жыш — не спасёшь от сме́рти
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Necessitas est durum telum
Неабходнасць ‒ моцная зброя.
Необходимость ‒ сильное оружие.
бел. Як прыйдзе бяда, прарэжуцца і зубкі. Як дасць Бог бяду, то й грошай здабуду. Калі нацерпішся гора ‒ даведаешся, як жыць.
рус. Нужда железо ломает. Нужда цепи рвёт. Нужда научит горшки обжигать.
фр. Le besoin rend l’homme hardi (Нужда делает человека смелым).
англ. Needs must when the devil drives (Нужда заставит плясать под дудку дьявола).
нем. Not sucht Brot (Нужда ищет хлеб). Not lehrt Künste (Нужда учит искусствам).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
зре́ние ср. зрок, род. зро́ку м.;
обма́н зре́ния падма́н (ілю́зія) зро́ку;
име́ть сла́бое зре́ние мець дрэ́нны зрок;
потеря́ть зре́ние стра́ціць зрок, асле́пнуць;
◊
по́ле зре́ния по́ле зро́ку;
то́чка зре́ния пункт по́гляду (гле́джання);
под угло́м зре́ния з пу́нкта по́гляду.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)