дурнава́ты, ‑ая, ‑ае.

Разм. Не зусім разумны, крыху дурны. Бывалі такія выпадкі, калі які-небудзь дурнаваты язь або лешч, уцякаючы «на ваду», трапляў у сетку. Колас. // Які выражае разумовую абмежаванасць, тупасць. Руды, калматы Ігнат, хутка пасалавеўшы, упяўшы дурнаватыя вочы ў стол, амаль увесь час маўчаў — не дарма далі мянушку — Барак! Мележ.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ду́расць, ‑і, ж.

1. Разумовая абмежаванасць, тупасць. І калі што якое рабіў, то па вялікай сваёй дурасці, а не па злому намыслу. Лынькоў. І заўсёды так здараецца, што са складанага становішча выблытаешся, а па ўласнай дурасці пападзешся. Шахавец.

2. Неабдуманы, бязглузды ўчынак. «Нарвецца дзяўчына», — казалі пра .. [Аўгіню] сталыя жанкі і маладзіцы, калі гутаркі пра яе дурасці даходзілі да іх вушэй. Колас.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

РАБЛЕ́ ((Rabelais) Франсуа) (каля 1494, каля г. Шынон, Францыя — 9.4.1553),

французскі пісьменнік-гуманіст эпохі Адраджэння. Д-р медыцыны (з 1537). Вывучаў права ў Пуацье, медыцыну ў Парыжы і Манпелье, працаваў урачом у Ліёне. Літ. дзейнасць пачаў у 1532. Сусв. вядомасць яму прынёс фантаст. раман-эпапея «Гарганцюа і Пантагруэль» (кн. 1—4, 1532—52; кн. 5, выд. 1564, аўтарства недакладнае) — маст. энцыклапедыя франц. культуры эпохі Адраджэння: яе рэліг. і паліт. жыцця, філас., пед. і навук. думкі, духоўнага імкнення і сац. побыту. У творы высмеяў рэліг. фанатызм, цемрашальства і паразітызм духавенства, тупасць, сквапнасць і жорсткасць чыноўнікаў, манарх. дэспатызм і захопніцкія войны. Прапагандаваў гуманіст. выхаванне чалавека, у якім павінна гарманічна спалучацца фіз. і духоўнае развіццё. Раман адметны багаццем нар. мовы, спалучэннем рэаліст. і фантаст., высокага і груба камічнага, гратэскнага. Творчасць Р. адыграла вял. ролю ў развіцці франц. і сусв. сатыр. л-ры. На бел. мову яго раман пераклалі В.​Бурносаў і Р.​Канавалаў.

Тв.:

Бел. пер. — Гарганцюа і Пантагруэль. Мн., 1940;

Рус. пер. — Гаргантюа и Пантагрюэль. М., 1981.

Літ.:

Бахтин М.М. Творчество Франсуа Рабле и народная культура средневековья и Ренессанса. М., 1990.

Л.​А.​Казыра.

Ф.Рабле.

т. 13, с. 185

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

дурната, неразумнасць, вар'яцтва; дурнота, дурата, дурасць, ідыёцтва (разм.); тупасць, ідыятызм (перан.)

Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў, 2-е выданне (М. Клышка, правапіс да 2008 г.)

vacant [ˈveɪkənt] adj.

1. незаня́ты, во́льны;

a vacant appartment незаня́тая кватэ́ра;

a vacant seat во́льнае ме́сца (у тэатры, аўтобусе і да т.п.)

2. fml вака́нтны;

a vacant post вака́нтная паса́да

3. бязду́мны; пусты́;

a vacant face не выра́зны твар;

a vacant mind по́ўная адсу́тнасць ду́мак; ту́пасць;

with a vacant stare бязду́мна; няўця́мна

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

wit [wɪt] n.

1. ро́зум;

quick wit ке́млівасць;

wit and wisdom ро́зум і му́драсць;

dull wit ту́пасць

2. дасці́пнасць

♦

be at one’s wits’ end быць збянтэ́жаным, быць у тупіку́;

collect/gather one’s wits супако́йвацца;

be scared/frightened/terrified out of one’s wits напу жа́цца да сме́рці;

live by/on one’s wits выкру́чвацца;

be out of one’s wits стра́ціць ро́зум, звар’яце́ць, з’е́хаць з глу́зду

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

пло́скость

1. (качество, свойство) пло́скасць, -ці ж.; ро́ўнасць, -ці ж.; пляска́тасць, -ці ж.; пахі́ласць, -ці ж.; плазава́тасць, -ці ж.; ту́пасць, -ці ж., няўда́ласць, -ці ж.; бана́льнасць, -ці ж.; см. пло́ский;

2. мат., ав. пло́скасць, -ці ж., ро́ўніца, -цы ж.;

пересече́ние плоскосте́й мат. перасячэ́нне пло́скасцей;

ве́рхняя и ни́жняя пло́скости бипла́на ав. ве́рхняя і ніжня́я пло́скасці біпла́на;

накло́нная пло́скость мех. нахі́леная пло́скасць;

3. (сфера, область) перен. пло́скасць, -ці ж.;

рассмотре́ть вопрос в друго́й пло́скости разгле́дзець пыта́нне ў і́ншай пло́скасці;

4. (банальность) бана́льнасць, -ці ж.; (плоское слово, замечание) бана́льныя сло́вы; (плоская шутка) тупы́ (бана́льны) жарт;

говори́ть пло́скости гавары́ць бана́льнасці (бана́льныя сло́вы);

кати́ться по накло́нной пло́скости каці́цца па нахі́ленай пло́скасці.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)