Verbum

САЛАВЕ́Й (Іван Мікалаевіч) (6.8.1916, в. Хатляны Уздзенскага р-на Мінскай вобл. — 5.3.1987),

бел. вучоны ў галіне глебазнаўства. Канд. с.-г. н. (1955). Скончыў БДУ (1940). З 1947 у БелНДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі. У 1957—82 у Бел. НДІ глебазнаўства і аграхіміі. Навук. працы па генезісе глеб, іх картаграфіі, класіфікацыі, методыцы даследавання. Удзельнічаў у складанні глебавай карты Беларусі. Дзярж. прэмія Беларусі 1976.

Тв.:

Методические указания по почвенногеоботаническим и агрохимическим крупномасштабным исследованиям в БССР. Мн., 1973 (у сааўт);

Почвы Белорусской ССР. Мн., 1974 (у сааўт.).

т. 14, с. 94

САЛАЎЁЎ (Зіновій Пятровіч) (22.11.1876, г. Гродна — 6.11.1928),

адзін з арганізатараў аховы здароўя ў СССР. Скончыў Казанскі ун-т (1904). У 1918—20 нам. нар. камісара аховы здароўя РСФСР. З 1920 нач. Гал. ваен.-сан. ўпраўлення Чырв. Арміі, старшыня Рас. т-ва Чырв. Крыжа і Чырв. Паўмесяца, з 1923 адначасова праф. кафедры 2-га Маскоўскага ун-та. Навук. працы па пытаннях тэарэт. асноў аховы здароўя, вышэйшай мед. адукацыі, гісторыі медыцыны, ваен.-сан. справы. Па ініцыятыве і з удзелам С. ў 1925 створаны піянерскі лагер Артэк.

т. 14, с. 103

САМАЙЛЮКО́ВІЧ (Уладзімір Аляксандравіч) (н. 17.4.1931, г. Пружаны Брэсцкай вобл.),

бел. фізік і педагог, адзін з пачынальнікаў эксперым. даследаванняў паўправадніковых лазераў на Беларусі. Канд. фіз.-матэм. н. (1971), дац. (1978). Скончыў Брэсцкі пед. ін-т (1954). З 1964 у Ін-це фізікі АН Беларусі, з 1975 у БПА (у 1980—95 заг. кафедры). Навук. працы па оптыцы і лазернай фізіцы, даследаванні ўнутр. параметраў і асн. характарыстык інжэкцыйных паўправадніковых лазераў. Аўтар «Руска-беларускага фізічнага слоўніка» (1994; з У.​Пазняком, А.​Сабалеўскім) і навуч. дапаможнікаў для ВНУ.

т. 14, с. 129

САМО́ЙЛАЎ (Андрэй Рыгоравіч) (н. 17.10.1907, с. Ішым Тамбоўскай вобл., Расія),

расійскі металург. Чл.-кар. Рас. АН (1976). Скончыў Маскоўскі ін-т каляровых металаў і золата (1935). З 1935 на Маскоўскім камбінаце цвёрдых сплаваў. З 1946 у НДІ неарган. матэрыялаў імя А.​А.​Бочвара. Навук. працы па металургіі, матэрыялазнаўству, у т. л. тэхналогіі матэрыялаў для ядз. рэактараў. Дзярж. прэміі СССР 1949, 1951, 1953, 1970, 1978. Ленінская прэмія 1964.

Тв.:

Дисперсионные твэлы. Т. 1—2. М., 1982 (разам з А.​І.​Каштанавым, В.​С.​Волкавым);

Тепловыделяющие элементы ядерных реакторов. М., 1985.

т. 14, с. 140

САПЕ́ГА (Васіль Іванавіч) (н. 4.10.1937, в. Петрацінка Навазыбкаўскага р-на Бранскай вобл., Расія),

бел. вучоны ў галіне ветэрынарыі. Д-р с.-г. н. (1994), праф. (1966). Скончыў Віцебскія вет. (1963) і пед. (1966) ін-ты. З 1979 у Бел. агр. тэхн. ун-це (заг. кафедры). Навук. працы па выкарыстанні біялагічна-актыўных рэчываў у жывёлагадоўлі, пытаннях гігіены с.-г. жывёл.

Тв.:

Контроль параметров технологических процессов в животноводстве. М., 1985 (у сааўт.);

Основы животноводства. Мн., 1997 (у сааўт.);

Пути снижения энергозатрат в скотоводстве. Мн., 1998 (у сааўт.).

т. 14, с. 166

САПЕ́ГІН (Леанід Міхайлавіч) (26.11.1935, г. Гомель),

бел. вучоны ў галіне батанікі. Д-р біял. н. (1987), праф. (1990). Скончыў Гомельскі пед. ін-т (1959), з 1964 працаваў у ім, з 1969 у Гомельскім ун-це (у 1986—96 заг. кафедры). Навук. працы па сінтаксанаміі, саставе, структуры і прадукцыйнасці лугавой расліннасці бел. Палесся, распрацоўцы аптымальнай экалагічнай стратэгіі рацыянальнага выкарыстання, паляпшэння і аховы лугавой расліннасці.

Тв.:

Структура и изменчивость луговых фитоценозов. Мн., 1981;

Пойменные луга юго-востока БССР, их рациональное использование, улучшение и охрана. Мн., 1985;

Геабатаніка. Мн., 2000.

т. 14, с. 171

САСНО́ЎСКІ (Аляксандр Цімафеевіч) (22.10.1923, в. Каралёў Стан Мінскага р-на —21.11.1996),

бел. вучоны ў галіне дэрматавенералогіі. Д-р мед. н. (1971), праф. (1972). Скончыў Мінскі мед. ін-т (1951). З 1955 у БелНДІ скурных і венералагічных хвароб, з 1963 у Мінскім мед. ін-це (у 1970—86 заг. кафедры). Навук. працы па пытаннях эксперым. сіфілісу, тэрапіі герпесу, вострых прамянёвых дэрматытаў і хірургіі іх хранічных форм, дыягностыцы цяжкіх для распазнавання захворванняў скуры.

Тв.:

Лучевые дерматиты. Мн., 1974;

Дерматологический справочник. Мн., 1992 (разам з М.​З.​Ягоўдзікам).

т. 14, с. 191

САСЮ́Р ((Saussure) Нікала Тэадор) (14.10.1767, г. Жэнева, Швейцарыя — 18.4.1845),

швейцарскі аграхімік і фізіёлаг раслін. Чл.-кар. Парыжскай АН (1808), чл. Лонданскага каралеўскага т-ва (1820). З 1802 праф. Жэнеўскага ун-та. Навук. працы па фізіцы, хіміі, геалогіі, фізіялогіі раслін. Вывучаў фізіялогію прарастання насення, ператварэнне крухмалу ў цукар, браджэнне. Упершыню выкарыстаў метады колькаснага хім. аналізу пры вывучэнні газаабмену і мінер. жыўлення раслін. Эксперыментальна паказаў засваенне раслінамі на святле вугляроду з вуглякіслага газу з выдзяленнем кіслароду, і што ў працэсе дыхання расліны, як і жывёлы, паглынаюць кісларод і выдзяляюць вуглякіслы газ.

т. 14, с. 192

СВІДУНО́ВІЧ (Мікалай Аляксандравіч) (н. 29.4.1940, в. Дзівін Кобрынскага р-на Брэсцкай вобл),

бел. вучоны ў галіне металургіі. Д-р тэхн. н. (1980), праф. (1982). Скончыў БПІ (1962). З 1968 ў Бел. тэхнал. ун-це (з 1980 заг. кафедры). Навук. працы па даследаванні высокатэмпературных працэсаў у металургічнай вытв-сці. Распрацаваў тэхнал. асновы плазмафурменнага і дуплексплазменнага працэсаў у металургіі, новыя тэхналогіі выплаўкі зносаўстойлівых сталей і перапрацоўкі хромзмяшчальных адходаў.

Тв.:

Взаимодействие компонентов в сплавах. М., 1989 (разам з В.​П.​Глыбіным, Л.​К.​Свірко);

Плазмофурменный процесс. Мн., 1991.

Я.​Г.​Міляшкевіч.

т. 14, с. 257

СЕ́ЛЬКІН (Міхаіл Васілевіч) (н. 30.8.1947, г. Ветка Гомельскай вобл.),

бел. матэматык. Д-р фіз.-матэм. н. (1998), праф. (1991). Засл. работнік адукацыі Беларусі (1997). Скончыў Гомельскі ун-т (1969). З 1973 у Гомельскім ун-це (з 1987 дэкан, з 1990 прарэктар). Навук. працы па метадах даследавання структурнай тэорыі груп і інш. алг. сістэм з дапамогай тэорыі класаў Шунка і тэорыі фармацый.

Тв.:

О свойствах максимальных подгрупп конечных групп // Исследование нормального и подгруппового строения конечных групп. Мн., 1984;

Максимальные подгруппы в теории классов конечных групп. Мн., 1997.

т. 14, с. 309