аддз. дзеясл. прыстаўка, указвае на рух скрозь што-н.: hindúrchgehen* прахо́дзіць (наскро́зь)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Во́даль ’на невялікай адлегласці (ад чаго-небудзь), убаку’ (Нас., Касп., Бяльк., КТС), во́даля ’тс’ (Шат.). Рус.о́даль, укр.дыял.о́даль ’тс’. З о‑ і даль (гл.) у форме він. або род. скл. адз. л.; прыстаўкао‑ надае значэнне непаўнаты якасці (Шуба, Прыслоўе, 113). Форма водаля, відавочна, у выніку кантамінацыі з воддаля (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Най- — прыстаўка найвышэйшай ступені параўнання, рус.наи‑, укр.най‑, польск.naj‑, чэш.nej‑, славац.naj‑, славен.naj‑, серб.-харв.нај‑, балг.най‑, макед.нај‑. Прасл.*nai‑ з na‑1 пры дапамозе ўзмацняльнай часціцы ‑j (i̯) (ESSJ, SG, 2, 433–435; Фасмер, 3, 33, 39; Шустар-Шэўц, 13, 982; Бязлай, 2, 213). Гл. на-.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пасёстра ’прыяцелька, сяброўка’ (Маш.; Нікіф., Очерки), ’дваюрадная сястра’ (Бяльк.; Мат. Маг.; Яшк., Назвы, Інстр. 1), пасёстра і пасёстра ’тс’ (Мат. Гом.). Укр.посестра ’тс’, ’каханая’. Прыстаўкапа- (без націску) можа паходзіць з прасл.po‑ (Борысь, Prefiks., 54). Да сястри (гл.). Параўн., аднак, пасынак, якое з pa‑ і synъ: ст.-прус.pas‑sons ’тс’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пашпэ́ціць ’сцягнуць, паморшчыць’ (ваўк., Сцяшк. Сл.). Да па- і шпэціць ’рабіць непрыгожым, брыдкім’ < польск.szpecić ’псаваць выгляд, брыдзіць’ (Мацкевіч, Сл. ПЗБ, 5, 498), (o)szpacić < HHM. Spath (Брукнер, 553). Махэк₂ (620) жа звязвае чэш.špatny (з першасным значэннем ’слабы’) паходжаннем з літ.pešti, pentii ’знясільвацца, стамляцца’, да якога дадавалася ўзмацняльная прыстаўка s-.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
По́сарам ’сарамнавата’ (Нас.), параўн. укр.посоромити ’выставіць на сорам’, польск.posromić ’зняважыць, зняславіць, выставіць на сорам’, ст.-польск.posromać ’прысароміць’. Адвербіялізаванае > Тварэнне ад пасароміць ’пасарамаціць; зняславіць’, гл. сорам. Падобным чынам у кантэксце адвербіялізаваўся польск.wstyd ’тс’. Прыстаўкапа‑ надае значэнне меншай ступені праяўлення якасці, параўн. no‑мала ’малавата’, по‑многа ’мнагавата’, по‑ценко ’танкавага’ (Нас.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
einhér=
аддз. дзеясл. прыстаўка, указвае на рух без пэўнай мэты: einhérfahren*е́здзіць (туды-сюды)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
níeder=
аддз. дзеясл. прыстаўка, указвае на рух уніз, на дзеянне, накіраванае ўніз: níedergehen* апуска́цца
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
voráus=
аддз. дзеясл. прыстаўка, указвае на дзеянне, якое папярэднічае чаму-н.: voráusbestellen папярэ́дне зака́зваць
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
Перава́лкі, перэва́лкі ’канаплянае валакно, непрыгоднае на прадзіва’ (ельск., Уладз.: в.-дзв., Шатал.). Да пера- і вал5 ’тоўстая пража’ (гл.). Слова незвычайнае тым, што дзеяслоўная прыстаўкапера- далучаецца да назоўніка вал ’адыходы пры трапанні льну: грубае пачассе, ільнавалакно, куча кастрыцы’ і ’тоўстае палатно з гэтага валакна, грубая пража’ (Сцяшк. МГ; Шн. 3; Янк. 2; гродз., ваўкав., беласт., Сл. ПЗБ).