чырво́на-шы́зы

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. чырво́на-шы́зы чырво́на-шы́зая чырво́на-шы́зае чырво́на-шы́зыя
Р. чырво́на-шы́зага чырво́на-шы́зай
чырво́на-шы́зае		 чырво́на-шы́зага чырво́на-шы́зых
Д. чырво́на-шы́заму чырво́на-шы́зай чырво́на-шы́заму чырво́на-шы́зым
В. чырво́на-шы́зы (неадуш.)
чырво́на-шы́зага (адуш.)		 чырво́на-шы́зую чырво́на-шы́зае чырво́на-шы́зыя (неадуш.)
чырво́на-шы́зых (адуш.)
Т. чырво́на-шы́зым чырво́на-шы́зай
чырво́на-шы́заю		 чырво́на-шы́зым чырво́на-шы́зымі
М. чырво́на-шы́зым чырво́на-шы́зай чырво́на-шы́зым чырво́на-шы́зых

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

шарава́та-шы́зы

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. шарава́та-шы́зы шарава́та-шы́зая шарава́та-шы́зае шарава́та-шы́зыя
Р. шарава́та-шы́зага шарава́та-шы́зай
шарава́та-шы́зае		 шарава́та-шы́зага шарава́та-шы́зых
Д. шарава́та-шы́заму шарава́та-шы́зай шарава́та-шы́заму шарава́та-шы́зым
В. шарава́та-шы́зы (неадуш.)
шарава́та-шы́зага (адуш.)		 шарава́та-шы́зую шарава́та-шы́зае шарава́та-шы́зыя (неадуш.)
шарава́та-шы́зых (адуш.)
Т. шарава́та-шы́зым шарава́та-шы́зай
шарава́та-шы́заю		 шарава́та-шы́зым шарава́та-шы́зымі
М. шарава́та-шы́зым шарава́та-шы́зай шарава́та-шы́зым шарава́та-шы́зых

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ГО́ЛУБ ШЫ́ЗЫ (Columba livia),

птушка сям. галубіных атр. голубападобных. Пашыраны ў Паўн. Афрыцы, на Пд Еўразіі. Насяляе скалы, горныя цясніны, яры, абрывістыя берагі рэк. Паўсвойскія галубы шызыя жывуць у паселішчах і пабудовах чалавека ўсюды. На Беларусі трапляецца шматлікі аселы паўсвойскі падвід — голуб шызы звычайны (C.l. livia).

Даўж. цела 33—37 см, маса 240—360 г. Апярэнне шызае, на шыі з металічна-зялёным і фіялетавым адценнем, на паясніцы белая паласа. На крылах 2 папярочныя чорныя палосы, на канцы хваста адна шырокая. Гняздуецца ў трэшчынах скал, норах па абрывах, пад стрэхамі, у нішах пабудоў, на балконах, карнізах. Нясе 2 яйцы. Расліннаедны, корміцца насеннем дзікіх і культ. раслін, рэшткамі ежы чалавека. Ад голуба шызага паходзяць шматлікія пароды дэкар. і паштовых галубоў.

т. 5, с. 326

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

си́зый шы́зы;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

мутна-...

Першая састаўная частка складаных слоў са знач. мутны, напр.: мутна-белы, мутна-блакітны, мутна-малочны, мутна-шызы.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

шыза-...

Першая частка складаных слоў са знач.: шызы, з шызым адценнем, напр.: шыза-блакітны, шыза-зялёны, шыза-чорны, шыза-шэры.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

ЛЯЎКО́БРЫУМ (Leucobryum),

род лістасцябловых імхоў сям. ляўкобрыевых. Каля 100 відаў. Пашыраны ўсюды, пераважна ў трапічных абласцях Усх. паўшар’я. На Беларусі ў сырых хвойных і мяшаных лясах трапляецца Л. шызы (L. glaucum). Садзейнічае забалочванню глебы. Гумусаўтваральнік.

Л. шызы ўтварае шчыльныя, падушкападобныя дзярнінкі выш. да 20 см, у верхняй ч. шыза- або белавата-зялёныя. Сцёблы прамастойныя, вілавата-разгалінаваныя, густааблісцелыя. Лісце з яйцападобнай асновы звужана ў трубчастую верхавінку. Каробачка са спорамі падоўжаная, на ножцы. Ва ўмовах Беларусі размнажаецца вегетатыўна.

Ляўкобрыум шызы.

т. 9, с. 433

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

táubengrau a шы́зы, шэрава́ты

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

сиза́рь зоол.

1. дзі́кі го́луб;

2. (сизый голубь) шы́зы го́луб.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Сы́зы ’шызы’ (Касп., Растарг., Шн. 2), ’не адбелены (пра лён)’ (Сл. ПЗБ), сы́зый ’шызы, сінявата-цёмны’ (Бяльк.). Гл. шызы. Карскі (1, 357) цвёрдасць зычных у пачатковым складзе тлумачыць украінскім або польскім уплывам, параўн. укр. си́зий, адпаведная польская форма адсутнічае, чаму, аднак, пярэчыць лінгвагеаграфія названых формаў. Да этымалогіі параўн. сізаваро́нка ’птушка сіваграк, Coracias garrulis L.’ (ЛА, 1) і сіваваро́нка ’тс’ (гл.).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)