Verbum

МАСКО́ЎСКІ ТЭА́ТР «ЛЕНКО́М».

Створаны ў 1927 як Цэнтр. т-р рабочай моладзі (ТРАМ), з 1938 наз. Т-р імя Ленінскага камсамола, з 1990 сучасная назва. Маст. кіраўнік: І.​Бярсенеў (1938—51), С.​Гіяцынтава (1951—57), С.​Маёраў (1957—60), Б.​Талмазаў (1960—62), А.​Эфрас (1963—67), У.​Манахаў (1967—72), М.Захараў (з 1973). У рэпертуары т-ра пастаноўкі рус. і замежнай класікі, сучасная драматургія, рок-оперы, муз. спектаклі. Спектаклі вызначаюцца высокапрафесійнымі рэжысурай і акцёрскім ансамблем, глыбокай распрацоўкай характараў. Сярод значных пастановак: «Чайка» (1966, 1994) і «Іванаў» (1975) А.​Чэхава, «Мудрэц» (паводле п’есы А.​Астроўскага «На ўсякага мудраца хапае прастаты», 1989), «Вар’яцкі дзень, або Жаніцьба Фігаро» П.​Бамаршэ (1992), «Хлопец з нашага горада» К.​Сіманава (1941), «У дзень вяселля» В.​Розава, «104 старонкі пра каханне» Э.​Радзінскага (абодва 1964), «Тыль» Р.​Горына (паводле Ш. дэ Кастэра. 1974), «Рэвалюцыйны эцюд» М.​Шатрова (1979), «Юнона» і «Авось» (1981, музыка А.​Рыбнікава на вершы А.​Вазнясенскага) і інш. У розныя гады ў т-ры працавалі і працуюць акцёры: А.​Абдулаў, І.​Алфёрава, Л.​Арцем’ева, Б.​Бекер, С.​Бірман, Л.​Бранявы, А.​Джыгарханян, У.​Карэцкі, Ю.​Колычаў, Т.​Краўчанка, У.​Ларыёнаў, Я.​Лявонаў, М.​Міронава, Т.​Пельтцэр, Дз.​Пяўцоў, А.​Сакалоў, А.​Фадзеева, І.​Чурыкава, А.​Янкоўскі і інш.

т. 10, с. 182

МАЛЫ́ ТЭА́ТР,

старэйшы рускі драм. т-р у Маскве. Трупа фарміравалася з 1750-х г. пры Маскоўскім ун-це; з яе ў 1776 утвораны т-р, з 1780 наз. Пятроўскім, з 1824 — М.т., з 1919 акадэмічны. У М.т. складалася школа рэаліст. акцёрскага мастацтва, звязаная з пастаноўкай п’ес А.​Грыбаедава, М.​Гогаля, А.​Астроўскага, твораў зах.-еўрап. класікі (У.​Шэкспір, Ф.​Шылер, Лопэ дэ Вэга). Заснавальнікі гэтай школы зацвердзілі жыццёвы рэалізм (В., П. і М.​Садоўскія, М.​Шчэпкін) і рамантызм (П.​Мачалаў, М.​Ярмолава). Сярод буйнейшых акцёраў 2-й пал. 19 — пач. 20 ст. С.​Васільеў, А.​Ленскі, Г.​Фядотава, А.​Южын. У 1920-я г. т-р ставіў п’есы М.​Горкага, Л.​Лявонава, Б.​Рамашова, К.​Транёва, пры захаванні традыцый і прыярытэту акцёра; пазней у рэпертуар шырока ўключаліся творы М.​Лермантава, А.​Сухаво-Кабыліна, Л.​Талстога, В.​Гюго і інш., а таксама С.​Алёшына, А.​Карнейчука, В.​Розава, А.​Сафронава, К.​Сіманава і інш. У розныя гады ў т-ры працавалі: рэжысёры П.​Васільеў, Л.​Волкаў, А.​Дзікі, К.​Зубаў, І.​Судакоў, Б.​Равенскіх, К.​Хахлоў, Л.​Хейфіц; акцёры М.​Аненкаў, А.​Астужаў, Б.​Бабачкін, М.​Блюменталь-Тамарына, Э.​Быстрыцкая, А.​Гогалева, М.​Жараў, Дз.​Зяркалава, І.​Ільінскі, П.​Канстанцінаў, М.​Клімаў, В.​Коршунаў, С.​Кузняцоў, В.​Масаліцінава, Р.​Ніфантава, В.​Пашэнная, М.​Рыжоў, В.​Рыжова, П.​Садоўскі, Я.​Самойлаў, Е.​Турчанінава, С.​Фадзеева, М.​Цароў, А.​Шатрова, А.​Яблачкіна і інш. З 1988 маст. кіраўнік Ю.​Саломін. З 1918 пры М.т. працуе тэатр. вучылішча імя Шчэпкіна.

Літ.:

Зограф Н.Г. Малый театр в конце XIX — начале XX в. М., 1966.

т. 10, с. 39

МАСКО́ЎСКІ МАСТА́ЦКІ АКАДЭМІ́ЧНЫ ТЭА́ТР (МХАТ). Засн. ў 1898 К.Станіслаўскім і У.Неміровічам-Данчанкам як Маскоўскі Мастацкі тэатр

(МХТ) з аматараў Т-ва мастацтва і л-ры і выхаванцаў Муз.-драм. вучылішча Маск. філарманічнага т-ва. З 1919 акадэмічны, з 1932 імя М.​Горкага. Ажыццявіў праграму абнаўлення т-ра, у т. л. рэпертуару, акцёрскага мастацтва, рэжысуры. Першы спектакль — «Цар Фёдар Іаанавіч» А.​Талстога (1898). Творчую накіраванасць т-ра вызначылі пастаноўкі наватарскіх п’ес А.​Чэхава («Чайка», 1898; «Дзядзька Ваня», 1899; «Тры сястры», 1901; «Вішнёвы сад», 1904) і М.​Горкага («Мяшчане», «На дне», абодва 1902). Першую трупу склалі акцёры В.​Кліпер-Чэхава, І.​Масквін, М.​Ліліна, М.​Андрэева, А.​Арцём, У.​Меерхольд і інш.; пазней у трупу ўвайшлі В.​Качалаў, Л.​Леанідаў. Сярод лепшых спектакляў МХТ «Гора ад розуму» А.​Грыбаедава (1906),

«Сіняя птушка» М.​Метэрлінка (1908), «Месяц у вёсцы» І.​Тургенева (1909), «Гамлет» У.​Шэкспіра (1911), «Прытворна хворы» Мальера (1913) і інш. У студыях МХТ (1-я з 1913, з 1924 — Маскоўскі Мастацкі тэатр другі; 2-я студыя з 1916; 3-я — з 1920; 4-я — з 1921) падрыхтоўка акцёраў ажыццяўлялася паводле Станіслаўскага сістэмы. У 1920-я г. са студый і інш. тэатраў у трупу прыйшлі акцёры В.​Андроўская, М.​Балдуман, М.​Баталаў, А.​Георгіеўская, Б.​Дабранраваў, Н.​Зуева, М.​Кедраў, А.​Ктораў, Б.​Ліванаў, П.​Масальскі, М.​Прудкін, В.​Сганіцын, А.​Сцяпанава, А.​Тарасава, В.​Тапаркоў, М.​Тарханаў, М.​Хмялёў, К.​Яланская, М.​Яншын і інш.; рэжысёры Б.​Вяршылаў, М.​Гарчакоў, І.​Судакоў. У 1920—40-я г. ставіліся п’есы М.​Булгакава, У.​Іванава, К.​Транёва, А.​Карнейчука, В.​Катаева, Л.​Лявонава і інш. Новае вытлумачэнне набыла класічная рус. і замежная драматургія. У Вял. Айч. вайну ставіліся п’есы Карнейчука, К.​Сіманава, А.​Крона. Сярод спектакляў 1950—60-х г. — «Плады асветы» Л.​Талстога, «Марыя Сцюарт» Ф.​Шылера, «Залатая карэта» Лявонава, «Мілы лгун» Дж.​Кілці і інш. У 1960-я г. т-р знаходзіўся ў крызісе. З 1970 гал. рэж. А.​Яфрэмаў. Пастаўлены п’есы «Апошнія» М.​Горкага (1971), «Сола для гадзінніка з боем» О.​Заградніка (з А.​Васільевым, 1973), «Іванаў» (1976), «Чайка» (1980) і «Дзядзька Ваня» (1985) Чэхава, а таксама п’есы А.​Гельмана, М.​Рошчына, М.​Шатрова, А.​Мішарына. У т-ры працавалі І.​Смактуноўскі, А.​Калягін, Т.​Дароніна, А.​Папоў, А.​Мягкоў, Т.​Лаўрова, Я.​Еўсцігнееў, К.​Васільева, А.​Табакоў і інш. У 1980-я г. найб. значныя спектаклі пастаўлены рэжысёрамі А.​Эфрасам, Л.​Додзіным, М.​Разоўскім, К.​Гінкасам і інш. У 1987 т-р падзяліўся на 2 трупы: пад маст. кіраўніцтвам Яфрэмава (з 1989 МХАТ імя Чэхава) і Даронінай (МХАТ імя М.​Горкага). На Беларусі працавалі рэжысёры МХАТ: І.​Раеўскі (пастаноўкі ў бел. т-рах імя Я.​Коласа і Я.​Купалы), Судакоў (гал. рэж. Бел. т-ра імя Я.​Купалы ў 1952—55). З 1923 існуе музей МХАТ. З 1943 працуе Школа-студыя імя Неміровіча-Данчанкі.

т. 10, с. 181