Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
О́птам ’вялікай колькасцю’ (ТСБМ). Параўн. «оптам і ў розніцу». Запазычана з рус.оптом, якое з *обьт. Форма оптам адлюстроўвае творцы склон (Фасмер, 3, 147; КЭСРЯ, 311), *обьт — дало рус.-ц.-слав.общий.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
агу́льны
1.в разн. знач.о́бщий;
а. сход — о́бщее собра́ние;
~нае пра́віла — о́бщее пра́вило;
а. падраху́нак — о́бщий ито́г;
а. знаёмы — о́бщий знако́мый;
~ныя пыта́нні наву́кі — о́бщие вопро́сы нау́ки;
2. (касающийся всех подряд) огу́льный;
○ найбо́льшы а. дзе́льнік — мат. наибо́льший о́бщий дели́тель;
а. ры́нак — о́бщий ры́нок;
~ная адука́цыя — о́бщее образова́ние;
◊ ~нае ме́сца — о́бщее ме́сто;
знайсці́ ~ную мо́ву — найти́о́бщий язы́к;
прыве́сці да ~нага назо́ўніка — привести́ к о́бщему знамена́телю;
у ~ных ры́сах — в о́бщих черта́х;
даво́дзіць да ~нага ве́дама — предава́ть гла́сности
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ито́говый
1.бухг. падраху́нкавы; (общий) агу́льны;
2.(обобщающий) падагульня́ючы;
ито́говое заня́тие падагульня́ючыя заня́ткі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
найбо́льшыприл.превосх. ст. са́мый большо́й, наибо́льший;
○ агу́льны н. дзе́льнік — мат.о́бщий наибо́льший дели́тель
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
покло́н пакло́н, -ну м.;
земно́й покло́н зямны́ пакло́н;
сде́лать о́бщий покло́н зрабі́ць агу́льны пакло́н (паклані́цца ўсім прысу́тным);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
БУЛЫ́ГІН (Іван Андрэевіч) (9.2.1907, в. Радушкава Пачынкаўскага р-на Смаленскай вобл., Расія — 12.4.1984),
бел. фізіёлаг. Акад.АН Беларусі (1959, чл.-кар. 1956). Д-рбіял.н. (1952), праф. (1954). Засл. дз. нав. Беларусі (1967). Скончыў Ленінградскі вет.ін-т (1931). З 1938 у н.-д. ін-тах Расіі, з 1953 дырэктар Ін-та фізіялогіі, адначасова ў 1969—79 акад.-сакратар Аддз.біял. навук АН Беларусі. Навук. працы па механізмах і заканамернасцях інтэрацэптыўных рэакцый арганізма, прынцыпах структурна-функцыян. арганізацыі, узаемасувязях дывергенцыі і канвергенцыі ў дзейнасці перыферычнай і цэнтр. нервовай сістэмы і інш.Дзярж. прэмія Беларусі 1972. Дзярж. прэмія СССР 1978.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ГА́ЗЫ КРЫВІ́,
газы, якія ўтрымліваюцца ў крыві чалавека і жывёл у раствораным стане і ў хімічна звязаным выглядзе.
У чалавека складаюцца з газаў, якія паступаюць з навакольнага асяроддзя, і тых, што ўтвараюцца ў арганізме. Найб. важныя — кісларод, вуглякіслы газ, азот. Кісларод і азот паступаюць у кроў з атм. паветра, вуглякіслы газ прадуцыруецца ў клетках арганізма. Кісларод звязваецца з гемаглабінам эрытрацытаў і ўтварае аксігемаглабін, потым пераходзіць з крыві ў тканкі і ўключаецца ў цыкл метабалічных працэсаў; вуглякіслы газ узаемадзейнічае з вадой, асновамі і бялкамі крыві. У выніку газаабмену колькасць газаў у вянознай і артэрыяльнай крыві розная і залежыць ад парцыяльнага ціску ў альвеалярным паветры і каэфіцыента іх растваральнасці ў крыві. Пры значным змяненні ціску паветра (напр., у гарах, кесонах) парцыяльны ціск кіслароду і азоту рэзка мяняецца, што выклікае вышынную і дэкампрэсійныя хваробы і інш. парушэнні. Акрамя пастаянных газаў крыві ў кроў могуць паступаць наркатычныя і інш. газы. Гл. таксама Газаабмен.
Літ.:
Общий курс физиологии человека и животных. Кн. 2. М., 1991;
Эккерт Р., Рэндэлл Д., Огастин Дж. Физиология животных: Механизмы и адаптация: Пер. с англ.Т. 2. М., 1992.
