тра́тить несов.

1. тра́ціць, стра́чваць; (напрасно) тра́ціць; марнава́ць;

2. (издерживать) тра́ціць, выдаткава́ць; выдатко́ўваць, расхо́даваць;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

узве́й: на ўзвей ве́цер (пусці́ць) пусти́ть на ве́тер;

на ўзвей ве́цер (гавары́ць) — говори́ть зря (напра́сно), болта́ть

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

дарма́ нареч.

1. напра́сно, понапра́сну, по́пусту, зря, да́ром;

2. да́ром, беспла́тно;

3. в знач. частицы ничего́, пусть, пуска́й, ла́дно;

4. безл., в знач. сказ. напра́сно, зря;

◊ д. не про́йдзе — да́ром не пройдёт;

д. што — да́ром что

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Laterem lavare

Мыць цэглу (г. зн. дарма працаваць).

Мыть кирпич (т. е. напрасно трудиться).

Гл.: Cribro...

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

дарэ́мна нареч.

1. напра́сно, бесполе́зно, тще́тно, беспло́дно;

2. да́ром, беспла́тно;

1, 2 см. дарэ́мны;

◊ д. тра́ціць час — зря теря́ть вре́мя;

ну, гэ́та д.! — ну, э́то зря, напра́сно;

д. хлеб е́сці — зря хлеб есть;

по́рах д. тра́ціць — по́рох да́ром тра́тить;

д. не про́йдзе — (што, каму) да́ром не обойдётся (что, кому)

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Aethiopem lavare

Мыць эфіопа.

Мыть эфиопа.

бел. Чорнага сабаля не вымые ні мыла, ні вада. Крывое дрэва не выпрастаеш.

рус. Чёрного кобеля не отмоешь добела. Хоть трижды подой ‒ всё тот же удой.

фр. A laver la tête d’un âne on perd sa lessive (Напрасно Тратят воду, моя голову ослу).

англ. You cannot wash a charcoal white (Нельзя уголёк отмыть добела).

нем. Es hilft kein Bad dem Raben (Ворону не поможет баня).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

Напра́сны ’дарэмны’, напра́сна, напра́сне, напра́сня, напра́сно ’дарэмна’ (Яруш., Бяльк., Сл. ПЗБ, ТС), напра́сць, напра́сніца, напра́сліна ’паклёп, дарэмшчына’ (Нас., Грыг., Нік., Оч., Мядзв., Мат. Маг., Сл. ПЗБ), напра́снаваць ’нападаць, беспадстаўна чапляцца’ (Нас.), рус. напра́сный ’дарэмны, непатрэбны’, напра́сная смерть ’выпадковая, нечаканая смерць’ (СРНГ), укр. напра́сний ’раптоўны’, серб.-харв. на̀прасан ’гарачы, круты; раптоўны’, на̀прасна смрт ’раптоўная смерць’, балг. дыял. напра́сна болъс ’апаплексія’, на́прасен дъжд ’моцны, буйны дождж’, ст.-слав. напрасьнъ ’раптоўны’. Пры першапачатковым значэнні ’раптам, знянацку’ можна звязаць з балг. пра́сна ’трэснуць, стукнуць’, серб.-харв. пра̏снути ’трэснуць; успыхнуць; раптоўна з’явіцца, пачацца; здохнуць’, рус. пра́скать ’ляскаць, шчоўкаць’ і пад., якія лічацца гукапераймальнага паходжання (Фасмер, 3, 43; 354); не выключаны другасная сувязь з прасл. *porzdьnъ ’пусты, парожні’ для паўднёваславянскіх слоў, параўн. балг. напра́зно, макед. напразно, серб.-харв. напразно ’дарэмна’, што праз царкоўнаславянскую мову маглі ўплываць на семантыку усходнеславянскіх слоў, параўн. таксама славац. naprázdno, польск. napróżno ’тс’. У святле гэтых фактаў не выключана магчымасць запазычання. Іншыя версіі гл. Варбат, Этимология–1964, 30–36 (ад прасіць), Куркіна, ВЯ, 1981, 5, 88 і інш.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

возведённый

1. (о здании) збудава́ны, пабудава́ны, паста́ўлены; узве́дзены;

2. (о глазах, руках и т. п.) узня́ты, падня́ты;

3. в др. знач. узве́дзены;

4. (приписанный напрасно) книжн. узве́дзены; см. возвести́​ 1, 2, 4, 5.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

да́ром нареч.

1. (бесплатно) дарма́;

э́та вещь мне не да́ром доста́лась гэ́тая рэч мне не дарма́ дастала́ся;

2. (напрасно) дарэ́мна, ма́рна, дарма́;

◊

да́ром что дарма́ што;

да́ром не пройдёт так (дарма́) не про́йдзе.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Qui mittit stultum, differt sua commoda multum

Хто пасылае дурня, той церпіць шмат няўдач.

Кто посылает глупца, тот терпит много неудач.

бел. Вінавата галава, куды ногі вяла. Пашлі дурнога, а за ім другога. Пашлі дурака па быка, дык ён цёлку прывядзе.

рус. Пошли дурного, а за ним другого. Умного пошли ‒ одно слово скажи; дурака пошли ‒ три скажи да и сам за ним пойди. Дурака пошли по ложку, а он тащит кошку. Дурака пошли да сам следом иди.

фр. Ne fais pas d’un fou un messager (Не делай вестника из глупца). Qui fol envoie fol attend (Кто глупца отправляет, тот глупца и ожидает).

англ. To be a fool for one’s pains (Быть глупцом ‒ напрасно трудиться).

нем. Mit einen Narren ist kein Kind zu taufen (С дураком не окрестишь ребёнка).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)