БАЖА́НАЎ (Аляксей Міхайлавіч) (1820—6.8.1889),
вучоны-аграном, эканаміст, дзеяч асветы. Скончыў Горы-Горацкі земляробчы ін-т (1851), з 1863 праф. гэтага ін-та, потым Пецярбургскага ляснога ін-та. З 1882 дырэктар Новаалександрыйскага ін-та сельскай гаспадаркі і лесаводства (Ковенская губ.), пам. папячыцеля Віленскай навуч. акругі. Меў маёнтак у Гродзенскай губ. Спрыяў пашырэнню перадавых спосабаў вядзення сельскай гаспадаркі: паказваў перавагі вольна-наёмнай працы ў параўнанні з прыгоннай, выступаў за пераход ад трохпольнай да шматпольнай сістэмы земляробства, за выкарыстанне с.-г. машын, наладжванне дзярж. сістэмы страхавання, прадастаўленне сялянам крэдыту, развіццё аграрнай адукацыі. Аўтар падручнікаў і навук.-папулярных прац па сельскай гаспадарцы.
Тв.:
Опыты земледелия вольнонаемным трудом. М., 1860;
2 изд. Спб., 1861;
Что можно заимствовать у иностранцев по части земледелия. Спб., 1863;
2 изд. М., 1867.
В.М.Бусько.
т. 2, с. 217
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
адпрацава́цца сов., разг. отрабо́таться;
~ва́ўся — мо́жна і адпачы́ць — отрабо́тался — мо́жно и отдохну́ть
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
перече́стьI сов., разг. (пересчитать) пералічы́ць;
◊
по па́льцам мо́жно перече́сть на па́льцах мо́жна пералічы́ць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нае́дак, -дку м., разг. то, чем мо́жно нае́сться;
цуке́рка — не н. — конфе́той не нае́шься
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
углядзе́цца сов. всмотре́ться, присмотре́ться;
калі́ до́бра ўглядзе́цца, дык мо́жна заўва́жыць — е́сли хороше́нько всмотре́ться (присмотре́ться), то мо́жно заме́тить
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Пы́ні ’маўляў, моў’ (Яруш., Гарэц., Бяльк.), выклічнік (націск залежыць ад папярэдняга слова) ’та, вось, моў’’: я пыни не таковскій; ’прыяцель, вашэць’: тобе, пыни, можно гето сказаць (Нас.). Магчыма, гукапераймальнае, параўн. рус. пынь‑пынь ’пра чалавека, які гаворыць невыразна, заікаючыся’, або дэфармаванае слова-паразіт, што ўзыходзіць да звароту пане ці васпане (гл.), пра гэта сведчыць заўвага Ярушэвіча “гор.” (гарадское).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
найхутчэ́й нареч. превосх. ст. быстре́е всех (всего́); скоре́е всех (всего́);
зрабі́це як найхутчэ́й — сде́лайте как мо́жно скоре́е (быстре́е)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
па-ро́знаму нареч. по-ра́зному; разли́чно, ра́зно;
гэ́та мо́жна тлума́чыць п. — э́то мо́жно толкова́ть по-ра́зному (разли́чно, ра́зно)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Можна, можне, мажню́сенька, мо́жно, можны ’ёсць магчымасць, дазваляецца’, ’вельмі магчыма’ (ТСБМ, Нас., Бяльк., Яруш., Янк. 1, Сл. ПЗБ, ТС; глус., Мат. Маг.). Прыслоўе, утворанае ад прыметніка можны, параўн. ст.-бел. можный (XIV ст.) ’які можа адбыцца, ажыццявіцца, магчымы’ (Булахаў, Гіст., 139), прасл. mož‑ьnъ‑jь < прасл. mogti > магчы́ (гл.). Канчатак ‑не, магчыма, пад уплывам польск. мовы. Сюды ж можнасць ’магчымасць’ (Гарэц.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
жела́ть несов. жада́ць, хаце́ць; (выражать пожелание — ещё) зы́чыць;
◊
оставля́ет жела́ть лу́чшего вымуша́е жада́ць ле́пшага;
како́го то́лько мо́жно жела́ть яко́га то́лькі мо́жна жада́ць (зы́чыць);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)