Плеўры́т ’запаленне плеўры’ (ТСБМ; віл., Сл. ПЗБ). З лац. pleurītis < ст.-грэч. πλευρίτις ’калаццё ў баках’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
◎ Клу́ці ’калаццё’. Параўн. польск. kłucie ’тс’ (Сл. паўн.-зах., 2, 481). Пранікненне з польскай мовы з пераходам у мн. л.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ко́лики мн., мед. ко́лікі, -каў, ед. ко́ліка, -кі ж., разг. калаццё, -цця́ ср.;
◊
смея́ться до ко́лик смяя́цца аж захо́дзіцца.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Ко́лікі 1 ’рэзкі, востры боль, рэзь у жываце, баку’ (ТСБМ, Нас.). З лац. colica ’тс’ (Шанскі, 2, 8, 200–201). Памылкова разглядалася як запазычанне з франц. colique (Фасмер, 2, 291). Але як было даведзена, упершыню зафіксавана ў XVII ст. у перакладзеным з лацінскай мовы помніку (Шанскі, 2, 8, 200).
Ко́лікі 2 ’калаццё’ (Сцяшк.). Да калоць (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
kolka
kolk|a
ж.
1. калючка;
2. ~i мн. шыпулькі;
3. мед. калаццё, колікі, колька
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
МОЧАКАМЯНЁВАЯ ХВАРО́БА,
хранічная хвароба мачавой сістэмы чалавека і жывёл, якая характарызуецца парушэннем абмену рэчываў з утварэннем у нырках і мачавых шляхах камянёў з солей мачы ці бялковых. Найб. частая форма М.х. — нырачнакамянёвая хвароба. У чалавека камяні часцей бываюць у правай нырцы, у 15—20% хворых на М.х. — у абедзвюх нырках. Прыкметы залежаць ад месца знаходжання камянёў, напр., камяні нырак выклікаюць тупы ныючы боль у паяснічнай вобласці ці нырачнае калаццё, моташнасць, ірвоту, павышэнне т-ры; камяні мачавога пузыра — раздражненне і запаленне мачавога пузыра, рэзі пры мочаспусканні, дамешкі крыві ў мачы. Ускладанне М.х. — анурыя, пры якой у арганізме назапашваюцца ядавітыя прадукты абмену рэчываў, што вядзе да развіцця урэміі. Лячэнне: тэрапеўтычнае, комплекснае, санаторна-курортнае, хірургічнае, дыета. У жывёл на М.х. хварэюць коні, буйн. раг. жывёла, авечкі, радзей сабакі, пушныя звяры і птушкі.
т. 10, с. 533
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
prickly [ˈprɪkli] adj.
1. калю́чы;
prickly bushes калю́чыя кусты́
2. які́ адчувае пако́лванне, калаццё;
a prickly sensation адчува́нне пако́лвання
3. які́ прычыняе турбо́ты
4. infml запа́льчывы; раздражня́льны; зласлі́вы;
He was in a very prickly mood that morning. Ён быў вельмі раздражнёны той раніцай.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
боль, балючасць / у касцях, суставах: ламата, ламота; калаццё, колька (разм.)
Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў, 2-е выданне (М. Клышка, правапіс да 2008 г.)
pin1 [pɪn] n.
1. шпі́лька;
a safety pin англі́йская шпі́лька;
a drawing pin кно́пка
2. значо́к; бро́шка
♦
bright/clean/neat as a new pin бліску́чы; чы́сты; акура́тны; ≅ як з іго́лачкі;
I don’t care a pin наплява́ць;
pins and needles калаццё (пра канечнасці);
I’ve got pins and needles in my foot. У мяне нага здранцвела;
on pins and needles як на цвіка́х, як на іго́лках
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
◎ Калуны́ ’буякі, ягады расліны Vaccinium uliginosum’ (маст., Сцяшк., Сл.). Не выключана, што назва адносіцца і ўласна да расліны, аднак у этымалагічным плане гэта не так істотна. Рус. валаг. колун і колунь, расліны роду Cirsium, сувязь з колоть, паколькі расліны калючыя, тут відавочная. Больш праблематычнай з’яўляецца такая сувязь для рус. наўг. колун ’расліна вежавіца, Turritis glabra’, HKan з’яўляецца лекавай, што патрабуе іншай матывацыі і для бел. лексемы. У апісанні расліны Vaccinium uliginosum як быццам няма даных, якія б дазволілі звязаць калуны і калоць. Ягады не калючыя, таму назву тыпу тураў. колюк тут, відаць, бачыць нельга. У суседніх мовах назвы для Vaccinium з такой семантыкай у »ям. невядомыя. Што датычыць лекавых уласцівасцей расліны (як балг. колика ’расліна Kuphorbia’, колики ’расліна Helianthus), назвы празрыстыя, паколькі расліны лечаць колікі, то сапраўды ягады буякоў дапамагаюць пры энтэракалітах. З моўнага пункту погляду гэту версію давесці не вельмі лёгка, паколькі неабходна дапускаць існаванне слова калуны ’колікі, калаццё’ і далей сапраўднасць мадэлі назва хваробы — назва расліны (тыпу рус. прострел) у канкрэтным рэгіёне. Яшчэ адно магчымае рашэнне падказвае вядомая мадэль, калі расліна атрымоўвас назву на месцы, дзе расце. Лапак і тут няма надзейных доказаў таго, што калунамі маглі назваць купіны, хаця тэарэтычна гэта цалкам магчыма. У такім выпадку назва магла быць утворана як багон. багун і да т. п. Можна меркаваць яшчэ і аб сувязі з кал ’балота, гразь’, аднак параўн. словаўтварэнне.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)