РЭВІ́ЗСКАЯ ДУША́,

адзінка ўліку мужчынскага насельніцтва Рас. імперыі ў 1718—1887 (у Сібіры да 1899). Тэрмін узнік у сувязі з заменай падворнага абкладання падушным падаткам. У выніку рэвізій складаліся т.зв. рэвізскія сказкі на асоб. якія ўлічваліся рэвізіямі і атрымалі назву Р.д. Кожная Р.д. лічылася наяўнай да наступнай рэвізіі нават у выпадку смерці чалавека (адсюль — «мёртвыя душы»).

т. 13, с. 546

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ду́ш

‘прыстасаванне’

назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, мужчынскі род, 1 скланенне

адз. мн.
Н. ду́ш ду́шы
Р. ду́ша ду́шаў
Д. ду́шу ду́шам
В. ду́ш ду́шы
Т. ду́шам ду́шамі
М. ду́шы ду́шах

Крыніцы: krapivabr2012, nazounik2008, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

убо́гі, -ая, -ае.

1. Надта бедны, жабрацкі.

Убогая хаціна.

Убогая душа (перан.).

2. Які мае калецтва, фізічны недахоп (разм.).

Пышная душа ва ўбогім целе (прыказка). Падышла ўбогая (наз.).

|| наз. убо́гасць, -і, ж.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

наро́схрыст нареч. нараспа́шку;

◊ душа́ н. — душа́ нараспа́шку

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

нараспа́шку нареч., разг. наро́схрыст;

душа́ нараспа́шку душа́ наро́схрыст, шчы́рая душа́;

жить нараспа́шку жыць раско́шна.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пераны́ць сов., разг. переболе́ть;

~ны́ла душа́ — переболе́ла душа́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

наро́схрыст, прысл.

Расшпіліўшыся, расхінуўшы краі вопраткі.

Паліто н.

◊

Душа наросхрыст — пра адкрытага, шчырага чалавека.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

ачарсцве́ць сов., прям., перен. очерстве́ть;

душа́ ~ве́ла — душа́ очерстве́ла

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

psyche [ˈsaɪki] n. псі́хіка; дух, душа́

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

закару́злы, -ая, -ае.

1. Агрубелы, шурпаты.

Закарузлыя рукі.

2. перан. Адсталы, закаснелы.

Закарузлая душа.

|| наз. закару́зласць, -і, ж.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)