запля́міць сов.
1. запятна́ть; (целиком) испятна́ть;
з. суке́нку — запятна́ть пла́тье;
з. падло́гу чарні́лам — испятна́ть пол черни́лами;
2. перен. (опозорить) запятна́ть, замара́ть;
з. сябе́ гане́бным учы́нкам — запятна́ть себя́ позо́рным посту́пком
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
награва́цца несов.
1. нагрева́ться; (до высокой температуры — ещё) нака́ливаться, накаля́ться, раскаля́ться; (нагревать себя — ещё) согрева́ться; см. нагрэ́цца;
2. страд. нагрева́ться; нака́ливаться, накаля́ться, раскаля́ться; согрева́ться; ната́пливаться; см. награва́ць 1, 2
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
паадхіля́ць сов. (о многом)
1. (в сторону) отклони́ть;
2. (отодвинуть от себя) отстрани́ть;
3. (направить в сторону) отвести́;
4. (отодвинуть что-л. прислонённое) отслони́ть;
5. (завернуть край) отогну́ть, отверну́ть
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Cuilibet fatuo placet sua clava
Кожнаму дурню свой кій падабаецца.
Каждому дураку своя палка нравится.
бел. Кожны цыган сваю кабылу хваліць. Жаба сваё балота хваліць. Кожны стралец сваю стрэльбу хваліць. Усякі ліс свой хвост хваліць.
рус. Всяк/каждый кулик своё болото хвалит. Всякая лиса свой хвост хвалит. Всякий цыган свою кобылу хвалит. Каждая Алёнка хвалит свою бурёнку. Всякая сосна своему бору шумит. Каждый мастер сам себе дивится. Каждый поп хва лит своих святых. Всяк своё хвалит. Всякая хохуля сама себя не похулит. Всякая жаба сама себя хвалит.
фр. A chaque oiseau son nid est beau (Для каждой птицы своё гнездо прекрасное).
англ. Every bird likes its own nest (Каждая птица любит своё гнездо).
нем. Jeder Bär brummt nach seiner Höhle (Всякий медведь рычит о своей берлоге).
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
АСО́БА,
чалавек як суб’ект сацыяльных адносін і свядомай дзейнасці. Паняцце асоба не супадае па змесце з паняццямі «індывід» і «індывідуальнасць». Індывід — чалавек як прадстаўнік якой-н. сац. супольнасці (асаблівасці жыццядзейнасці канкрэтнага чалавека ў змест гэтага паняцця не ўваходзяць). Асоба ж ёсць канкрэтнае выяўленне ў індывідзе сацыяльна значных рысаў і сац. адносін пэўнага грамадства, якія чалавек засвойвае ў дзейнасці і ў ёй жа выпрацоўвае сваё асаблівае стаўленне да свету. У выніку сац. адносіны выяўляюцца як яго адносіны да навакольнай рэчаіснасці. Праз паняцце «індывідуальнасць» выяўляецца адзінкавасць і своеасаблівасць канкрэтнага чалавека. Асоба індывідуалізуецца праз працэсы сацыялізацыі ў рамках гістарычна вызначаных сац. умоў. Шматпланавасць і складанасць асобы робіць яе аб’ектам даследавання многіх навук, кожная з якіх выпрацоўвае свой погляд на дадзенае паняцце. Гэта, аднак, спараджае небяспеку абсалютызацыі пункту гледжання на асобу якой-н. адной навукі. У выніку чалавечыя паводзіны аказваюцца дэтэрмінаванымі толькі адной групай фактараў, таму паяўляюцца розныя абстрактныя мадэлі чалавека (псіхалагічны чалавек, эканамічны чалавек і гэтак далей). Абсалютызацыя, напрыклад, сацыялагічнага падыходу зводзіць асобу да сукупнасці роляў, якія выконваюцца ёю, або да безасабовага ўвасаблення групавой зацікаўленасці, нягледзячы на рэальную разнастайнасць тых, хто выконвае ў грамадстве адны і тыя ж ролі. Псіхалагічны чалавек у адрозненне ад сацыялагічнага характарызуецца тым, што яго паводзіны вызначаюцца ў асноўным унутранымі намерамі. У эканоміцы карыстаюцца абстракцыяй эканам. чалавека, функцыі якога зведзены толькі да спажывання. Розным відам рэдукцыянізму супрацьстаіць філас. падыход, які імкнецца сінтэзаваць падыходы розных навук, супярэчлівае адзінства грамадскага і індывідуальнага ў чалавечым жыцці. Як грамадская істота чалавек не можа не аб’ядноўвацца з падобнымі да сябе ў супольнасці рознага ўзроўню, але як індывідуальнасць ён не можа не выходзіць пастаянна за межы гэтых супольнасцяў.
Літ.:
Леонтьев А.Н. Деятельность, сознание, личность. 2 изд. М., 1977;
Кон И.С. В поисках себя: Личность и ее самосознание. М., 1984;
Тейяр дэ Шарден П. Феномен человека: Пер. с фр. М., 1987;
Майхрович А.С. Поиск истинного бытия и человека: Из истории философии и культуры Беларуси. Мн., 1992.
С.П.Макараў.
т. 2, с. 40
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
прикрыва́ться
1. (покрываться, накрывать себя) прыкрыва́цца, закрыва́цца;
2. (о двери, окне и т. п.) прычыня́цца;
3. перен. хава́цца; прыкрыва́цца, маскірава́цца; см. прикры́ться;
4. страд. прыкрыва́цца; закрыва́цца; прычыня́цца; хава́цца; уто́йвацца; см. прикрыва́ть.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нагрэ́цца сов. нагре́ться; (до высокой температуры — ещё) накали́ться, раскали́ться; (нагреть себя — ещё) согре́ться;
паве́тра ~рэ́лася — во́здух нагре́лся;
жале́за грэ́лася — желе́зо нагре́лось (накали́лось, раскали́лось);
н. за рабо́тай — нагре́ться (согре́ться) за рабо́той
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
риск м. ры́зыка, -кі ж.;
подверга́ть себя ри́ску рызыкава́ць;
без ри́ска без ры́зыкі, не рызыку́ючы;
с ри́ском для жи́зни рызыку́ючы жыццём;
на свой (страх и) риск на сваю́ ры́зыку, на свой адка́з.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
обраба́тывать несов.
1. апрацо́ўваць;
обраба́тывать мета́лл апрацо́ўваць метал;
обраба́тывать статью́ апрацо́ўваць арты́кул;
2. (землю) апрацо́ўваць, урабля́ць;
3. (воздействовать на кого, что) разг. настро́йваць, угаво́рваць;
4. (с выгодой для себя делать) прост. абла́джваць;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
абкру́чвацца несов.
1. (обматывать себя чем-л.) обма́тываться; окру́чиваться;
2. (вокруг чего-л.) обма́тываться; обвива́ться;
3. (вокруг чего-л.) объезжа́ть, обходи́ть, облета́ть;
4. страд. обма́тываться; окру́чиваться; обёртываться, обвёртываться, завёртываться; см. абкру́чваць
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)