рускі цар [1645—76]. З дынастыі Раманавых. Сын Міхаіла Фёдаравіча. Выхоўваўся баярынам Б.І.Марозавым, які з 1645 фактычна правіў у Маскве. Аляксей Міхайлавіч пачаў правіць краінай з 1648, калі паабяцаў маскоўскім паўстанцам адхіліць Марозава ад спраў. Удзельнічаў у складанні і зацвярджэнні Саборнага ўлажэння 1649. Для ўзмацнення цэнтралізацыі кіравання дзяржавай у 1654 стварыў «Прыказ тайных спраў». Правёў пасадскую (1649—52), царкоўную (гл.Раскол), мытныя (гл.Гандлёвы статут 1653, Новагандлёвы статут 1667), грашовую (1654—63) і інш. рэформы, рэарганізаваў узбр. сілы, прыцягваў на службу іншаземцаў. Пры ім адбыліся паўстанні гараджан у Ноўгарадзе і Пскове (1650), Салавецкае паўстанне 1668—76, Сялянская вайна 1670—71. У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—67 на чале адной з армій заняў у 1654—56 каля 200 бел. гарадоў, мястэчак, замкаў, у т. л. Вільню, пасля чаго стаў тытулаваць сябе «ўсяе Вялікія, Малыя і Белыя Русі самадзержцам»; раздаваў бел. землі рас. дваранам і баярам, прымусова перасяляў жыхароў Беларусі (асабліва рамеснікаў) у Расію. Вёў таксама вайну Расіі са Швецыяй 1656—58 і інш. Аўтар няскончаных мемуараў пра вайну 1654—67.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
камерцы́йны, ‑ая, ‑ае.
1. Звязаны з камерцыяй; гандлёвы. Камерцыйныя аперацыі. Камерцыйны банк. Камерцыйныя адносіны паміж краінамі. Камерцыйны чыноўнік.//Разм. Разлічаны на прыбытак, даход. Камерцыйныя адносіны да справы. Камерцыйны разлік. □ [У Дзялендзіка] свой камерцыйны інтарэс: жыць .. на хабарах.Скрыган.//Разм. Спрытны, лоўкі ў атрыманні даходу, прыбытку. Са святой натурай Альбіны Сільвестраўны ўжывалася.. і натура камерцыйная. Ёй няблага дапамагалі сыны і дочкі, усю гародніну сваю збывала на рынку, пастаяльцы плацілі за кватэру.Ракітны.
2. Звязаны з гандлем без картачак па павышаных цэнах пры картачнай сістэме забеспячэння. Камерцыйны магазін. Камерцыйныя цэны.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
makler
м. маклер, брокер;
makler giełdowy — біржавы маклер;
makler handlowy — гандлёвы маклер;
makler aukcyjny — аўкцыённы брокер
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
павільён
(фр. pavillon, ад лац. papilio = шацёр)
1) невялікі лёгкі будынак у парках і іншых людных месцах (напр.гандлёвы п., кветкавы п.);
2) будынак для размяшчэння экспанатаў якой-н. выстаўкі, для правядзення кінаі фотаздымак.
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)
centre[ˈsentə]n.
1. цэнтр; сярэ́дзіна;
the centre of attraction цэнтр прыцягне́ння;
the centre of a circle цэнтр кру́га;
the centre of gravity цэнтр цяжа́ру;
the shopping centre (of a town)гандлёвы цэнтр (горада);
be the centre of attention/interest быць у цэ́нтры ўва́гі
2.sport цэнтравы́
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
port, ~u
м. порт;
port handlowy — гандлёвы порт;
wejść do ~u — увайсці ў порт;
port lotniczy — аэрапорт
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
саве́тнікм.кніжн. Rat m -(e)s, Räte, Beráter m -s, -;
эканамі́чны саве́тнік Wírtschaftsberater m;
гандлёвы саве́тнік Hándelsrat m;
саве́тнік пасо́льствадып. Bótschaftsrat m;
вае́нны саве́тнік Militärberater m; гл. тс. дарадца; радца
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
бар’е́рм.
1. Barri¦ére f -, -n, Schránke f -, -n;
2.спарт. Hürde f -, -n;
гандлёвы бар’е́р Hándelsschranke f -, -n, Hándelssperre f -, -n;
мы́тныя бар’е́ры Zóllschranken pl;
пераадо́лець гукавы́ бар’е́р die Schállmauer durchbréchen*
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
дагаво́р, -ру, (о документе) -ра м. догово́р;
д. аб ненапа́дзе — догово́р о ненападе́нии;
гандлёвы д. — торго́вый догово́р;
д. аб узаемадапамо́зе — догово́р о взаимопо́мощи;
гаранты́йны д. — гаранти́йный догово́р;
○ калекты́ўны д. — коллекти́вный догово́р;
мі́рны д. — ми́рный догово́р
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
КІЛЬ (Kiel),
горад на Пн Германіі. Адм. ц. зямлі Шлезвіг-Гольштэйн. 247 тыс.ж. (1992). Вузел чыгунак і аўтадарог. Гандлёвы і рыбалавецкі порт каля выхаду з Кільскага канала ў Кільскую бухту Балтыйскага м.Прам-сць: суднабуд. і дапаможныя галіны (дызелебудаўніцтва і інш.), вытв-сць лакаматываў і тэкст. машын, хім., оптыка-мех., тэкст., рыбаперапрацоўчая. Ун-т (з 1665). Оперны т-р, музеі, у т. л. марскі, акіянаграфіі, Кунстгале. База ВМФ. Месца правядзення алімп. рэгат 1936, 1972. Арх. помнікі: касцёл св. Мікалая (13 ст.), руіны ратушы і замка (16 ст.).
Засн. ў 1-й пал. 13 ст. У 1242 атрымаў гар. правы. У 1284—1518 уваходзіў у саюз ням. гарадоў Ганза. У 14 ст.гал.гандл. цэнтр графства Шлезвіг-Гольштэйн. У 1460—1864 К. пад уладай каралёў Даніі. Месца заключэння Кільскіх мірных дагавораў 1814. Эканам. развіццё горада паскорылася пасля ўключэння яго ў склад Прусіі (1866) і буд-ва Кільскага канала (1887—95). Тут адбылося паўстанне матросаў герм. флоту, якое дало пачатак Лістападаўскай рэвалюцыі 1918 у Германіі. У час 2-й сусв. вайны горад значна разбураны. З 1946 адм. ц. зямлі Шлезвіг-Гольштэйн.
