Суме́жжа ’паласа, тэрыторыя, якая мяжуецца з чым-небудзь’ (ТСБМ), суме́жны ’суседні’ (ТСБМ, Нас., Ласт., Гарэц.), суме́жнік ’сусед па ўчастку’ (Выг.; кобр., Горбач, Зах.-пол. гов.), су́меж ’побач, у суседстве’ (Нас.), суме́ж ’тс’ (Ласт.), ст.-бел. сумеж ’побач’ (XVI ст., Карскі 2–3, 446), сумежникъ ’бліжэйшы сусед’ (Ст.-бел. лексікон). Укр. су́між ’сумеж’, суме́жжья, суме́жник, сумі́жник, сумі́жний, стараж.-рус. сумежие ’граніца, пагранічча’; у іншых славянскіх мовах шмат дэрыватаў з рознымі суфіксамі, параўн., напр., чэш. soumezí, славен. soméja ’супольная граніца, мяжа’, серб.-харв. sùmeđa ’тс’, на аснове якіх Борысь (Prefiks., 123–124) рэканструюе прасл. *sǫmedʼ‑.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

ПЕ́РШАЯ БЕЛАРУ́СКАЯ ТРУ́ПА ІГНА́ТА БУЙНІ́ЦКАГА,

прафесійны бел. тэатр у 1907—13. Створана па ініцыятыве акцёра і тэатр. дзеяча І.Буйніцкага ў фальварку Палівачы Дзісенскага пав. Віленскай губ. (цяпер в. Палевачы Глыбоцкага р-на Віцебскай вобл.). Узнікла на аснове бел. вечарынак, аматарскіх «сямейных» спектакляў і да 1910 мела аматарскі характар. Трупа праводзіла асв. работу, шмат зрабіла для развіцця самадз. творчасці і прапаганды бел. мастацтва, стварыла асновы нац. прафес. тэатра. Пад уплывам яе дзейнасці і традыцый у крас. 1917 узнікла Першае таварыства беларускай драмы і камедыі. Калектыў шмат гастраліраваў па Беларусі, у Вільні (1910), Пецярбургу (1911 і 1912), Варшаве (1913). У праграму паказаў спачатку ўваходзілі бел. нар. песні, танцы, дэкламацыя вершаў і апавяданняў на роднай мове, невял. п’есы. З 1910 паказы складаліся з некалькіх самаст. частак: 1—2 п’ес, дэкламацый, спеваў і танцаў. Тэатр прытрымліваўся нар. традыцый, вылучаўся сінт. характарам сваёй творчасці і рэаліст. накіраванасцю. У нескладаным сцэнічным афармленні выкарыстоўваліся элементы бел. нар. выяўл. мастацтва, акцёры выступалі ў бел. нац. касцюмах. Сярод драм. выканаўцаў вызначаліся Буйніцкі (іграў характарна-драм. ролі), А.​Бурбіс, Крапівіха (Цётка), А.​Забель (З.​Абрамовіч); сярод музыкантаў — Дз.​Крывадубаў (Няленка) і І.​Голер; сярод спевакоў — Я.​Феакцістаў; сярод танцораў — Буйніцкі, яго дочкі Ванда і Алена, Ч., Л. і Я.​Родзевічы. Муз. часткай кіраваў Л.​Рагоўскі. Рэжысёрамі былі А.​Аляксеенка, Бурбіс і інш. У рэпертуары: пастаноўкі «Модны шляхцюк» К.​Каганца, «У зімовы вечар» і «Хам» паводле Э.​Ажэшкі, «Сватанне» і «Мядзведзь» А.​Чэхава, «Па рэвізіі» М.​Крапіўніцкага, «Міхалка» Далецкіх; вершы Я.​Купалы, Я.​Коласа, Я.​Лучыны, А.​Паўловіча; песні «Чаму ж мне не пець», «Дуда-весялуха», «За гарамі, за лясамі» і інш.; танцы «Юрка», «Гняваш», «Верабей», «Лявоніха», «Мельнік», «Мяцеліца» і інш.

Літ.:

Няфёд У. Гісторыя беларускага тэатра. Мн., 1982;

Яго ж. Ігнат Буйніцкі — бацька беларускага тэатра. Мн., 1991;

Гісторыя беларускага тэатра. Т. 1. Мн., 1983.

У.​І.​Няфёд.

Да арт. Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага. Буйніцкі з дочкамі. 1911.
Першая беларуская трупа Ігната Буйніцкага ў час выступлення на этнаграфічным вечары ў Пецярбургу. 1912.

т. 12, с. 310

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

manch pron indef не́йкі, пэўны; сёй-той; pl шмат хто з;

~e ságen некато́рыя [мно́гія] ка́жуць;

~er júnger Mann не адзі́н малады́ чалаве́к;

in ~em hat er Recht у мно́гім ён ма́е ра́цыю

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

halb

1. a палаві́нны; паў-;

ein ~es Glas паўшкля́нкі;

es ist ~ drei пало́ва на трэ́цюю

2. adv напало́ву;

es ist ~ so schlimm не так ужо дрэ́нна;

die ~e Welt ве́льмі шмат, бе́зліч

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

indém conj

1. тым ча́сам, між тым, у той час

2. указвае на спосаб дзеяння:

~ er an díesem Werk árbeitete, studíerte er víele Dokuménte працу́ючы над гэ́тым тво́рам, ён вы́вучыў шмат дакуме́нтаў

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

стяжа́ть книжн.

1. сов. прыдба́ць (нажы́ць); (о корыстной наживе) нагрэ́бці;

он стяжа́л большо́й капита́л ён нажы́ў (нагро́б) шмат гро́шай;

2. сов. здабы́ць, набы́ць;

стяжа́ть сла́ву здабы́ць (набы́ць) сла́ву;

3. несов. называ́ць; грэ́бці; см. стяжа́ть​ 1;

4. несов. здабыва́ць; см. стяжа́ть​ 2.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

doświadczać

doświadcza|ć

незак.

1. выпрабоўваць, даследаваць;

los ~ł ich wiele razy — лёс выпрабоўваў іх шмат разоў;

2. адчуваць, зазнаваць;

~ł okrucieństwa wojny — ён зазнаў жахі вайны

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

Magna promisisti, exigua video

Шмат ты абяцаў, мала бачу.

Много ты обещал, мало вижу.

бел. Многа чуецца, ды мала верыцца. І шыла, і мыла, і прала, і ткала ‒ і ўсё языком. 3 языком ‒ і сюды і туды, а на спра­ве ‒ нікуды.

рус. Много сулят, мало делают. Дела на полтину, а магарычу на рубль. На словах ‒ как на гуслях, а на деле ‒ как на балалайке. Визгу много, а шерсти нет. Много слов, мало дела. Много говорено, да мало сказано. Кто словом скор, тот в деле редко спор.

фр. Beaucoup de paroles peu d’affaires (Много слов, мало дел).

англ. Great cry and little wool (Много крику, мало шерсти).

нем. Viel Geschrei und wenig Wolle (Много крику и мало шерсти).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

besides​1 [bɪˈsaɪdz] adv.

1. акрамя́ таго́, апрача́, апро́ч таго́;

I don’t really want to go. Besides, it’s too late now. Шчыра кажучы, я не хачу ісці. Акрамя таго, зараз вельмі позна.

2. у дада́так;

discounts on televisions, stereos and much more besides скі́дкі на тэлеві́зары, стэ́рэа і шмат што ў дада́так

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

pile​1 [paɪl] n.

1. ку́ча, гру́да;

a pile of sand ку́ча пяску́;

a pile of books стос кніг;

We put the newspapers in piles on the floor. Мы паклалі газеты стосамі на падлозе.

2. звыч. pl. piles мно́га, шмат;

piles of work мно́га рабо́ты

♦

make a pile нажы́ць ку́чу гро́шай

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)