ЛЮ́БЧА,

гарадскі пасёлак у Навагрудскім р-не Гродзенскай вобл., на левым беразе р. Нёман. За 26 км ад Навагрудка, 49 км ад чыг. ст. Наваельня на лініі Баранавічы—Ліда. 1498 ж. (1999).

Упершыню згадваецца ў 1401 у ням. хроніках як аб’ект ваен. паходаў крыжакоў. У 1428 вял. кн. ВКЛ Вітаўт перадаў сяло Л. сваёй жонцы Ульяне. У 1499 вял. кн. ВКЛ Аляксандр падараваў «двор Л.» свайму пісару Фёдару Рыгоравічу. 3 пач. 16 ст. мястэчка. У 1590 кароль Рэчы Паспалітай Жыгімонт III даў Л. магдэбургскае права і герб (у 1644 атрыманы новы). У канцы 16 — пач. 17 ст. пабудаваны Любчанскі замак. У 17 ст. дзейнічала Любчанская друкарня. У 1606—1832 Л. належала кн. Радзівілам. З 1795 у Рас. імперыі. У 19 — пач. 20 ст. мястэчка Навагрудскага пав. Гродзенскай губ., з 1842 — Мінскай губ. У 1897 — цэнтр воласці, 3239 ж., 444 двары, жаночая царк.-прыходская школа, аптэка, царква, сінагога, мясц. прамысловасць, 70 крам, корчмы, штогадовы кірмаш. У 1921—39 у складзе Польшчы, цэнтр гміны Навагрудскага пав. і ваяв. З 1939 у БССР, з 1940 цэнтр Любчанскага раёна Баранавіцкай вобл., гар. пасёлак. У Вял. Айч. вайну з 26.6.1941 да 8.7.1944 акупіравана ням. фашыстамі, якія загубілі ў Л. і раёне 1825 чал. З 1954 у Гродзенскай вобл., з 1956 — у Навагрудскім р-не.

Прадпрыемствы харч. прам-сці. Сярэдняя, дзіцяча-юнацкая спарт. школы, школа мастацтваў, Дом культуры, 2 б-кі, бальніца, аптэка, амбулаторыя, спецыялізаваны дом дзіцяці, аддз. сувязі. Брацкія магілы сав. воінаў і партызан, магілы ахвяр фашызму. Помнік архітэктуры: Ільінская царква (1910), рэшткі Любчанскага замка. Любчанскі парк. За 1,5 км на ПнУ ад Л. стаянка эпохі мезаліту і больш позняга часу.

В.​У.​Шаблюк, У.​У.​Бянько.

т. 9, с. 399

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

hak

м.

1. крук;

hak szynowy чыг. кастыль;

2. гак; зачапка;

3. спарт. хук; аперкот;

mieć na kogo ~a — мець кампрамат на каго; трымаць каго на кручку

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

podwójny

podwójn|y

двайны; падвоены;

~e obywatelstwo — двайное грамадзянства;

~y rozchód — двайны расход;

~e ramy — падвойныя рамы;

liczba ~a грам. парны лік;

gra ~a спарт. парная гульня

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

atak, ~u

м.

1. атака; штурм; напад, нападзенне;

przejść do ~u — перайсці ў наступ (наступленне);

2. спарт. атака; нападзенне;

3. мед. прыпадак; прыступ;

atak serca — сардэчны прыступ

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

сябро́ўскі frundschaftlich, Frundes-, Frundschafts-;

сябро́ўскі шарж frundschaftliche Karikatr;

сябро́ўская паслу́га Frundschaftsdienst m -es, -e;

сябро́ўскія адно́сіны [стасу́нкі] frundschaftliche Bezehungen [Verbndungen];

сябро́ўская сустрэ́ча спарт. Frundschaftsspiel n -(e)s;

мець сябро́ўскія пачу́цці да каго-н. für j-n frundschaftliche Gefühle hgen

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

заме́на ж.

1. Erstz m -(e)s, Erstzung f -; Vertrtung (пра людзей); uswechseln n -s, ustausch m -(e)s, Wchsel m -s, -;

заме́на ма́сла тэх. Ölwechsel m -s, -;

заме́на гульцо́ў спарт. Wchsel der Speler;

2. гл. заменнік

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

zspielen vt (j-m) спарт.

1) перадава́ць (мяч каму-н.);

j-m inen Ball ~ перада́ць мяч каму́-н.

2) згуля́ць каму́-н. на́руку; падыгра́ць каму́-н.

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

zaliczyć

зак.

1. прылічыць; залічыць;

zaliczyć do swoich przyjaciół — прылічыць да ліку сваіх сяброў;

zaliczyć bramkę — спарт.. залічыць гол;

2. здаць залік;

zaliczyć matematykę — здаць залік па матэматыцы

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

зара́дка ж.

1. (дзеянне) Lden n -s;

зара́дка акумуля́тара das Lden des Akkumultors;

2. спарт. Trnübung f -, -en, Gymnstik f -;

ра́нішняя зара́дка Mrgengymnastik f -, Frühsport m -(e)s;

3. перан. ufmunterung f -, -en;

атрыма́ць до́брую зара́дку nue Energe schöpfen [tnken]

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

рэко́рд м.

1. спарт. Rekrd m -(e)s, -e (па чым-н. in D);

устанаві́ць [пабі́ць, перавы́сіць] рэко́рд inen Rekrd ufstellen [schlgen*, überbeten*];

рэко́рд сяро́д даро́слых Senirenrekord m;

рэко́рд сяро́д юніёраў Junirenrekord m;

2. (найвышэйшы паказчык) Höchstleistung f -, -en, Sptzenleistung f

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)