ГІЛЬТЭБРА́НТ (Пётр Андрэевіч) (8.5.1840, в. Пер’і Разанскай вобл., Расія — 12.12.1905),

рускі археограф, этнограф, фалькларыст, гісторык. Вучыўся ў Маскоўскім ун-це (1861—62). Працаваў у пецярбургскай газ. «Голос», з 1895 пам. архіварыуса Віленскага цэнтр. архіва стараж. актавых кніг, заг. аддзела рукапісаў Віленскай публічнай б-кі, з 1871 у Археаграфічнай камісіі ў Пецярбургу, з 1884 у сінадальнай друкарні, з 1897 у Мін-ве асветы. Арганізаваў шэраг экспедыцый на Беларусь для выяўлення рукапісных матэрыялаў і рэдкіх кніг. Пры абследаванні нясвіжскага архіва Радзівілаў выявіў урывак Слуцкага летапісу 16 ст. У 1869 упершыню надрукаваў з каментарыямі Тураўскае евангелле. У «Виленском вестнике» і «Литовских епархиальных ведомостях» змяшчаў артыкулы па нар. творчасці, музейнай і бібліятэчнай справе, археалогіі. З матэрыялаў, сабраных навучэнцамі Маладзечанскай настаўніцкай семінарыі, выдаў «Зборнік помнікаў народнай творчасці ў Паўночна-Заходнім краі» (Вільня, 1866; 300 песень, 151 прыказка, 93 загадкі), у прадмове да якога выявіліся шавініст. і антысеміцкія настроі аўтара. Бел. фальклорны матэрыял, які Гільтэбрант збіраўся выдаць у 2-м выпуску зборніка, зберагаецца ў Нац. Рас. б-цы ў С.-Пецярбургу.

Літ.:

Гілевіч Н.С. З клопатам пра песні народа. Мн., 1970. С. 37—38;

Улащик Н.Н. Очерки по археографии и источниковедению истории Белоруссии феодального периода. М., 1973.

І.К.Цішчанка.

т. 5, с. 245

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

прані́клівы

1. (наблюдательный, замечающий многое) проница́тельный, проникнове́нный, зо́ркий;

п. ро́зум — проница́тельный (проникнове́нный, зо́ркий) ум;

2. прони́зывающий;

~вая золь — прони́зывающая сы́рость;

3. (с большим убеждением) проникнове́нный;

п. го́лас — проникнове́нный го́лос

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

Non male respondit, male enim prior ille rogaverat

Не ён дрэнна адказаў, а яго папярэдне дрэнна запыталі.

Не он плохо ответил, а его прежде плохо спросили.

бел. Якое пытанне, такое і адпавяданне. На добрае пытанне доб­рае і адпавяданне.

рус. Каков привет, таков ответ. Как аукнется, так и откликнется. Каковы встречи, таковы и речи. На глупый вопрос шальной ответ.

фр. Telle voix, tel écho (Каков голос, такое и эхо). A bon salut bon accueil (На хорошее приветствие хороший приём). Telle demande telle réponse (Каков вопрос, таков ответ).

англ. To answer the fool according to his folly (Отвечать дураку в соответствии с его глупостью).

нем. Wie die Frage, so die Antwort (Каков вопрос, таков ответ).

Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)

чалаве́чы

1. (относящийся к человеку, свойственный человеку) челове́ческий, челове́чий;

ч. род — челове́ческий (челове́чий) род;

~чая прыро́да — челове́ческая приро́да;

ч. го́лас — челове́ческий го́лос;

2. (гуманный) челове́чный, челове́ческий;

~чае абыхо́джанне — челове́чное обраще́ние

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

прыці́шваць несов.

1. (о звучании) ослабля́ть; де́лать ти́ше; (голос — ещё) понижа́ть;

2. (движение) замедля́ть;

3. (делать слабее по силе) умеря́ть;

4. успока́ивать, унима́ть;

5. (боль) успока́ивать, унима́ть;

1-5 см. прыці́шыць

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

ака́звацца I несов.

1. ока́зываться; см. аказа́цца I;

2. страд. ока́зываться; см. ака́зваць

ака́звацца II несов.

1. (говорить что-л.) подава́ть го́лос;

2. (откликаться на зов) отзыва́ться;

1, 2 см. аказа́цца II

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

недаліка́тны

1. неделика́тный, неве́жливый, неучти́вый, нескро́мный;

~ныя паво́дзіны — неделика́тное (неве́жливое, неучти́вое, нескро́мное) поведе́ние;

2. неделика́тный, нетакти́чный, беста́ктный, нескро́мный;

~нае пыта́нне — неделика́тный (нетакти́чный, беста́ктный) вопро́с;

3. гру́бый; ре́зкий;

н. го́лас — гру́бый (ре́зкий) го́лос

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

плаче́вный

1. (жалобный) жа́ласны; плаксі́вы;

плаче́вный го́лос жа́ласны (плаксі́вы) го́лас;

2. перен. жа́ласны; (печальный) су́мны; (безнадёжный) безнадзе́йны; (жалкий) мізэ́рны; (ничтожный) нікчэ́мны;

плаче́вный вид жа́ласны вы́гляд;

плаче́вное положе́ние су́мнае стано́вішча;

плаче́вные результа́ты мізэ́рныя (нікчэ́мныя) вы́нікі;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

задрыжа́ць и задрыжэ́ць сов.

1. задрожа́ть; вздро́гнуть; содрогну́ться;

2. (от волнения) задрожа́ть; (начать трепетать — ещё) затрепета́ть;

з. ад стра́ху — задрожа́ть (затрепета́ть) от стра́ха;

~жа́ў го́лас — задрожа́л го́лос;

◊ рука́ не ~жы́ць — рука́ не дро́гнет

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пані́зіць сов.

1. пони́зить, сде́лать ни́же;

п. плот — пони́зить (сде́лать ни́же) забо́р;

2. (уменьшить уровень, степень и т.п.) пони́зить, сни́зить;

п. цану́ — пони́зить (сни́зить) це́ну;

п. тэмперату́ру — пони́зить (сни́зить) температу́ру;

◊ п. го́лас — пони́зить го́лос

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)