облете́ть сов., в разн. знач. абляце́ць; (летая, побывать всюду, во многих местах — ещё) аблята́ць, аблётаць; (осыпаться — ещё) апа́сці, мног. паапада́ць;

облете́ть вокру́г Ми́нска абляце́ць вако́л Мі́нска;

слух облете́л весь го́род чу́тка абляце́ла ўвесь го́рад;

ли́стья облете́ли лі́сце абляце́ла (апа́ла).

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

РАСТО́Ў, Растоў-Яраслаўскі,

горад, цэнтр раёна ў Яраслаўскай вобл., у Расіі, на беразе воз. Нера. 36,6 тыс. ж. (1996). Чыг. станцыя, вузел аўтадарог. Агрэгатны з-д; ф-кі: ільнопрадзільная, мініяцюрнага жывапісу па эмалі «Растоўская фініфць», харч. прадпрыемствы. Растоўскі арх.-маст. музей-запаведнік. Турызм.

Упершыню згадваецца ў летапісе пад 862. У 10 ст. адзін з цэнтраў Растова-Суздальскай зямлі, у 11 — пач. 13 ст. ўваходзіў ва Уладзіміра-Суздальскае княства. У 12—17 ст. наз. Р. Вялікі. Росквіту дасягнуў пры князю Канстанціну Усеваладавічу (1186—1219). З 1207 сталіца Растоўскага княства. У 1237 захоплены мангола-татарамі, супраць якіх у 1262 жыхары Р. ўзнялі паўстанне. У 1328 горад падзелены на 2 палавіны: Срэценскую (з 1-й пал. 15 ст. ў складзе Маскоўскай дзяржавы) і Барысаглебскую (з 1474 у складзе Маскоўскай дзяржавы). З канца 10 ст. тут існавала архірэйская кафедра. У 15 ст. горад стаў буйным царк. цэнтрам, у 1589—1788 тут размяшчалася рэзідэнцыя мітрапалітаў. З 1777 Р. павятовы горад Яраслаўскага намесніцтва, з 1796 — Яраслаўскай губ. З 18 ст. буйны гандл.-кірмашны цэнтр (у 1-й пал. 19 ст. кірмаш у Р. трэці ў Расіі пасля Ніжагародскага і Ірбіцкага). З 1870 злучаны чыгункай з Масквой і Яраслаўлем.

Арх. дамінанта гіст. цэнтра — комплекс Растоўскага крамля. Сярод інш. арх. помнікаў цэнтра: ансамбль манастыра Раства Хрыстова (засн. ў канцы 14 ст.) з цэрквамі Раства Маці Божай з трапезнай (2-я пал. 17 ст.) і надбрамнай Ціхвінскай (1847), Успенскі сабор (каля 1589, фрэскі 1659, 1670, пахаванні растоўскіх князёў і мітрапалітаў) са званіцай з 13 званамі (1680-я г.); каля земляных валоў (1631—33) цэрквы: Ушэсця (1566), Толгскай Маці Божай з вежападобнай званіцай (1761), Міколы на Усполлі (1813, ампір; у інтэр’еры разны пазалочаны іканастас з фініфцевымі ўстаўкамі, абразы 15—19 ст.). Захавалася забудова вуліц пач. 19 ст., пераважна 2-павярховымі каменнымі жылымі дамамі з франтонамі, балконамі, чыгуннымі рашоткамі, з грамадскімі будынкамі і драўлянымі дамамі ў стылі правінцыяльнага мадэрну (канец 19 — пач. 20 ст.). На паўн.-ўсх. ускраіне Р., на беразе воз. Нера — Аўраміеў манастыр (засн. на мяжы 11—12 ст.) з Богаяўленскім саборам (1553), цэрквамі — Увядзенскай (1650, перабудавана), надбрамнай Нікольскай з 2 вежамі і класіцыстычнай званіцай (1691, 1826—37). На паўд.-зах. ускраіне — комплекс Якаўлеўскага манастыра (засн. ў 14 ст.) з цэрквамі Зачаццеўскай (1686, фрэскі, 3-ярусны разны пазалочаны іканастас, 1762—65), Дзімітрыеўскай (1794—1802), Якаўлеўскай (1836, абедзве класіцызм); брамы і вежы комплексу перабудаваны ў 1-й пал. 19 ст. ў формах псеўдаготыкі. Непадалёку ад Р. ў сёлах Парэчча-Рыбнае і Багаслова комплексы арх. помнікаў 18—19 ст.; каля р. Вусце — Барысаглебскі манастыр (засн. ў канцы 14 ст.). З 2-й пал. 18 ст. ў Р. развіты мініяцюрны жывапіс па эмалі (гл. Растоўская фініфць).

Літ.:

Федотова Т.П. Вокруг Ростова Великого. М., 1987.

Г.​А.​Лаўрэцкі (архітэктура).

т. 13, с. 363

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

перевора́чиваться

1. (вверх дном, на другую сторону) пераваро́чвацца;

2. (опрокидываться) пераваро́чвацца, пераку́львацца, абаро́чвацца;

3. (вокруг своей оси) перакру́чвацца;

4. перен. (становиться совершенно иным, резко изменяться) разг. пераваро́чвацца; см. переверну́ться;

5. страд. пераваро́чвацца; пераку́львацца, абаро́чвацца; пераго́ртвацца; пераніцо́ўвацца; см. перевора́чивать​ 1—4, 6.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

ві́цца несов.

1. (обвиваться вокруг чего-л.) ви́ться;

хмель уе́цца каля́ дрэ́ва — хмель вьётся вокру́г де́рева;

2. (завиваться, закручиваться) ви́ться;

валасы́ ўю́цца — во́лосы вью́тся;

3. (делать извилистые движения телом) ви́ться;

вуж уе́цца каля́ ног — уж вьётся во́зле ног;

4. (летая, кружиться) лета́ть, ви́ться;

пчо́лы ўю́цца ро́ем — пчёлы лета́ют (вью́тся) ро́ем;

5. (иметь извилистое направление) ви́ться, извива́ться, змеи́ться;

рэ́чка ўе́цца памі́ж гор — ре́чка вьётся (извива́ется, змеи́тся) ме́жду гор;

6. (подниматься, извиваясь кольцами, спиралью) ви́ться, клуби́ться;

над чыгунко́м віла́ся па́ра — над чугунко́м ви́лся (клуби́лся) пар;

7. (развеваться — о флаге, знамени и т.п.) ви́ться, развева́ться;

8. страд. ви́ться

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

обойти́ сов.

1. (пройти вокруг) абысці́;

2. (избежать) абміну́ць, абысці́;

нельзя́ обойти́ э́тот вопро́с не́льга абміну́ць (абысці́) гэ́та пыта́нне;

обойти́ молча́нием абысці́ маўча́ннем;

3. (обогнать) разг. абагна́ць;

4. (побывать всюду) абысці́;

5. (обмануть) разг. ашука́ць;

6. (оставить без повышения по службе) уст. абысці́, абміну́ць;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

аго́ртваць несов.

1. оку́тывать;

2. обнима́ть, охва́тывать;

3. (о заботах) одолева́ть;

4. (кого) (о чувствах) овладева́ть (кем), охва́тывать; погружа́ть (во что);

5. перен. оку́тывать; (мраком, тьмой — ещё) покрыва́ть;

6. обнима́ть, охва́тывать;

7. (размещаться вокруг) окружа́ть; обседа́ть;

1-7 см. агарну́ць;

8. см. абго́ртваць 2

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

абарва́ць I сов.

1. сорва́ть;

а. я́блыкі — сорва́ть я́блоки;

2. (со всех сторон) оборва́ть;

3. (разорвав, отделить) оборва́ть;

4. (заставить замолчать) оборва́ть, одёрнуть;

5. (резко пресечь, прекратить что-л.) оборва́ть;

куля ~ва́ла жыццё — пу́ля оборвала́ жизнь;

6. прост. (заработать) зашиби́ть

абарва́ць II сов. (о нарыве) нарва́ть (вокруг)

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

переверну́ться

1. (вверх дном, на другую сторону) перавярну́цца, мног. папераваро́чвацца;

2. (опрокинуться) перавярну́цца, мног. папераваро́чвацца, перакулі́цца, мног. папераку́львацца, абярну́цца, мног. паабаро́чвацца;

3. (вокруг своей оси) перакруці́цца, мног. паперакру́чвацца;

4. перен. (стать совершенно иным, резко измениться) разг. перавярну́цца;

◊

душа́ переверну́лась душа́ перавярну́лася;

переверну́лся бы в гробу́ перавярну́ўся б у труне́.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

агле́дзецца сов.

1. (вокруг себя) осмотре́ться, огляде́ться;

а. па бака́х — осмотре́ться (огляде́ться) по сторона́м;

2. (привыкнуть) осмотре́ться, огляде́ться, поосмотре́ться;

а. на но́вым ме́сцы — осмотре́ться (огляде́ться, поосмотре́ться) на но́вом ме́сте;

3. хвати́ться, спохвати́ться;

уцяка́й хутчэ́й, паку́ль не ~дзеліся — беги́ скоре́е, пока́ не хвати́лись;

нарэ́шце ён ~дзеўся — наконе́ц-то он спохвати́лся

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

абрыва́ць

I несов.

1. срыва́ть; см. абарва́ць I 1;

2. (со всех сторон) обрыва́ть;

3. (разрывая, отделять) обрыва́ть;

4. (заставлять замолчать) обрыва́ть, одёргивать;

5. (резко пресекать, прекращать что-л.) обрыва́ть;

6. прост. (зарабатывать) зашиба́ть;

◊ а. капе́йку — зашиба́ть копе́йку

II несов. (о нарыве) нарыва́ть (вокруг)

III несов. (рылом — о животных) обрыва́ть

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)